KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda korrupsiya bilan bog‘liq 631 ta jinoyat ishi sudlarga yuborilgan bo‘lib, bu ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 15% ga oshganligini ko‘rsatmoqda [1]. Davlat statistika qo‘mitasining hisobotlariga ko‘ra, tergov organlari tomonidan jami 1709 ta odil sudlovga qarshi jinoyat aniqlangan, ulardan 500 dan ortig‘i mansabdor shaxslar tomonidan sodir etilgan bo‘lib, bu jamiyatda adolat tamoyillariga putur yetkazuvchi jiddiy muammo ekanligini anglatadi [2]. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va Jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) ma’lumotlariga ko‘ra, butun dunyo bo‘ylab odil sudlovga qarshi jinoyatlar iqtisodiy o‘sishga har yili taxminan 2-3% zarar yetkazadi va bu jinoyatlarning global iqtisodiyotga yillik salbiy ta’siri 2 trillion AQSh dollaridan oshadi [3]. Ushbu raqamlar odil sudlovga qarshi jinoyatlarning nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlik uchun ham katta xavf tug‘dirishini ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda o‘ta dolzarb ahamiyatga ega, chunki odil sudlov tizimining samarali va shaffof ishlashi har qanday demokratik davlatning asosi hisoblanadi. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli sud-huquq islohotlari doirasida adolatni ta’minlash, jinoyatchilikka qarshi kurashish va fuqarolarning huquqlarini himoya qilish ustuvor vazifa qilib belgilangan. Biroq, tergov va sud jarayonlariga aralashuv, soxta dalillar taqdim etish, poraxo‘rlik kabi odil sudlovga qarshi harakatlar sud hokimiyatining mustaqilligiga soya solib, fuqarolarning davlatga bo‘lgan ishonchini susaytirishi mumkin. Shuningdek, mavjud qonunchilik va amaliyotda odil sudlovga qarshi jinoyatlarni samarali oldini olish va jazolashda ayrim bo‘shliqlar va muammolar mavjud bo‘lib, bu esa ushbu turdagi jinoyatlarga qarshi kurashish mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqishni talab etadi. Odil sudlovga qarshi jinoyatlar muammosi xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlarga mavzu bo‘lgan. Xususan, **Michael Levi (2019)** o‘z ishida korrupsiyaning sud tizimiga ta’siri va unga qarshi kurashishning xalqaro strategiyalarini tahlil qilgan holda, odil sudlovning mustaqilligini ta’minlashda xalqaro standartlarning ahamiyatini ko‘rsatib o‘tgan [4]. **Peter Alldridge (2020)** sud jarayoniga aralashuv kabi jinoyatlarning kriminologik jihatdan tahlilini amalga oshirib, ularning sabablari va oqibatlarini o‘rganishga katta hissa qo‘ ...