KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yil yakunlari bo‘yicha sulfat kislota ishlab chiqarish hajmi 2,3 million tonnani tashkil etib, sanoatning kimyo tarmog‘idagi umumiy mahsulot hajmining qariyb 18% ini tashkil etdi [1]. Jahon miqyosida esa oltingugurt va uning birikmalari, ayniqsa sulfat kislota bozori 2022-yilda 60 milliard dollarga baholanib, 2030-yilga borib 85 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o‘rtacha 4,5% o‘sishni anglatadi [2]. Ushbu statistik ma'lumotlar oltingugurt va uning birikmalarining iqtisodiyotdagi beqiyos o'rnini yaqqol ko'rsatadi, chunki ular nafaqat mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarishda, balki metallurgiya, neftni qayta ishlash, to'qimachilik va qishloq xo'jaligi kabi strategik muhim sohalarda ham keng qo'llaniladi. Shuningdek, so'nggi yillarda qayta tiklanuvchi energiya manbalarining rivojlanishi va xomashyo narxlarining o'zgaruvchanligi sababli, oltingugurtni ishlab chiqarish va uning birikmalarini samarali qo'llash mexanizmlarini optimallashtirishga bo'lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda, bu esa ushbu mavzuning ilmiy va amaliy dolzarbligini yanada oshiradi. Bugungi kunda global miqyosda oltingugurt resurslaridan oqilona foydalanish, ishlab chiqarish jarayonlarida ekologik xavfsizlikni ta'minlash va yangi qo'llash sohalarini izlab topish dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Ayniqsa, sulfat kislota ishlab chiqarishda kontakt usulining energiya samaradorligini oshirish va SO2 emissiyalarini minimallashtirish bo‘yicha texnologik yechimlar hali to‘liq mukammallashtirilmagan. O‘zbekiston sharoitida esa oltingugurtning tabiiy manbalari (pirit, gips) va sanoat chiqindilaridan (neft-gaz sanoati) uni ajratib olish va qayta ishlash jarayonlarini optimallashtirish, shuningdek, mahalliy ehtiyojlarni qondirish uchun ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish masalasi ham muhim ahamiyatga ega. Mavjud tadqiqotlar ko'pincha texnologik jarayonlarning bir qismiga e'tibor qaratadi, biroq tizimli risk tahlili va moliyaviy asoslash bilan bog'liq kompleks yondashuvlarga ehtiyoj mavjud. Bu esa oltingugurt va uning birikmalarini ishlab chiqarish va qo'llashdagi amaliy muammolarga yechim topish, shuningdek, ularning iqtisodiyotdagi rolini yanada mustahkamlash uchun chuqur tadqiqotlar o'tkazishni zarur qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasini tahlil qilganimizda, oltingugurt kimyosi bo'yicha ko'plab xalqaro miqyosdagi fundamental tadqi ...