KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6% ga o‘sgan bo‘lib, bu o‘sishda ishlab chiqarish sanoati va xizmat ko‘rsatish sohalarining hissasi mos ravishda 35% va 45% ni tashkil etdi [1]. Xususan, sanoat ishlab chiqarishi hajmi 5.7% ga, xizmatlar sohasi esa 13.7% ga oshgan [2]. Jahon iqtisodiyotida ham bu ikki sektorning o‘zaro bog‘liqligi tobora ortib bormoqda. Masalan, Jahon Banki hisobotlariga ko‘ra, global qiymat zanjirlarining 60% dan ortig‘i ham ishlab chiqarish, ham xizmat ko‘rsatish jarayonlarini o‘z ichiga oladi, bu esa umumiy qiymatning o‘rtacha 30% ni xizmat ko‘rsatish komponentidan tashkil topishini ko‘rsatadi [3]. Ushbu raqamlar ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatishning nafaqat alohida-alohida, balki o‘zaro integratsiyalashgan holda mamlakat iqtisodiy o‘sishidagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Hozirgi globallashuv sharoitida raqobatning kuchayishi, texnologik inqilob va iste'molchilar talablarining o‘zgarishi ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish sektorlari o‘rtasidagi an'anaviy chegaralarni bartaraf etmoqda. Ko‘pgina rivojlangan mamlakatlarda "servitsizatsiya" tendensiyasi kuzatilmoqda, bunda ishlab chiqaruvchi kompaniyalar mahsulotni sotish bilan birga unga bog‘liq xizmatlarni (o‘rnatish, ta’mirlash, texnik xizmat ko‘rsatish, dasturiy ta’minot) ham taklif qilmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyotidagi tarkibiy o‘zgarishlar sharoitida bu ikki sohaning o‘zaro bog‘liqligini chuqur tahlil qilish, ularning integratsiyasini ta’minlash mexanizmlarini ishlab chiqish va samaradorligini oshirish bugungi kunning eng dolzarb masalalaridan biridir. Bugungi kunda ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish o‘rtasidagi sinergik aloqalarni mustahkamlash, ularning o‘zaro ta’sirini makroiqtisodiy va mikroiqtisodiy darajada optimallashtirish bo‘yicha aniq mexanizmlar va samarali strategiyalar yetarli darajada ishlab chiqilmaganligi, bu esa iqtisodiy samaradorlikni oshirishga to‘siq bo‘layotgani kuzatilmoqda. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, Maykl Porter (Michael Porter) [4] o‘zining "Raqobat ustunligi" (Competitive Advantage) asarida qiymat zanjiri tahlili orqali ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish jarayonlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni nazariy jihatdan asoslab bergan, ayniqsa logistika, marketing va sot ...