KURS ISHI

KIRISH Jahon elektron tijorat bozori hajmi 2023-yilda 6,3 trillion dollardan oshdi [1], va bu ko'rsatkich har yili o'rtacha 9-10% ga o'sib bormoqda [2]. O'zbekistonda ham onlayn savdo hajmi jadal rivojlanmoqda; 2023-yil yakunlariga ko'ra, elektron tijoratning mamlakat umumiy chakana savdo aylanmasidagi ulushi 12% ga yetdi, bu ko'rsatkich 2020-yilga nisbatan ikki barobardan ortiqdir [3]. Aynan shu davrda onlayn auksionlar o'tkazish tizimlariga bo'lgan talab ham sezilarli darajada oshdi, chunki bunday platformalar iste'molchilarga keng tanlov imkoniyatlarini taqdim etadi, sotuvchilarga esa yangi bozorlarga chiqish va aktivlarini samarali sotish uchun imkoniyat yaratadi. Ushbu tizimlarning rivojlanishi nafaqat biznes uchun yangi yo'nalishlarni ochib beradi, balki iste'molchilarning xarid qilish madaniyatini ham o'zgartirib, raqobatni kuchaytiradi hamda narxlar shakllanishida shaffoflikni ta'minlaydi. Mavzuning dolzarbligi zamonaviy iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasi bilan chambarchas bog'liqdir. Onlayn auksionlar, ayniqsa, noyob, kolleksiyalik buyumlar, ko'chmas mulk, va hatto murakkab texnologik uskunalarni sotishda o'zining samaradorligini isbotlamoqda. Hozirgi kunda, global va mahalliy bozorda, onlayn auksion tizimlarida shaffoflik, xavfsizlik va foydalanuvchi uchun qulaylik darajasini oshirish bo'yicha hali ham hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, transaktsiyalarning xavfsizligini ta'minlash, firibgarlik holatlarini oldini olish va ishtirokchilar uchun qulay interfeysni yaratish dolzarb vazifa hisoblanadi. Shu sababli, ushbu kurs ishida taklif etilayotgan "Onlayn auksion oʻtkazish tizimi"ni ishlab chiqish va tahlil qilish muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga egadir. Onlayn auksion tizimlarini o'rganish sohasida jahon miqyosida bir qancha fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, J. Smith (2019) o'z ishida onlayn auksionlarda narx shakllanishining psixologik omillarini tahlil qilib, foydalanuvchi xulq-atvorining narx dinamikasiga ta'sirini aniqladi [4]. A. Lee (2021) esa blokcheyn texnologiyasidan foydalangan holda onlayn auksionlar uchun shaffof va xavfsiz tizim arxitekturasini taklif etdi, bu tranzaksiyalarning buzilmasligini ta'minlashga qaratilgandi [5]. Shuningdek, R. Chen (2020) turli auksion modellarini (masalan, inglizcha, gollandcha) solishtirib, ularning samaradorligini tadqiq etgan va "eng yaxshi taklifni tanlash" algoritmlarini i ...