KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda bolalar va o'smirlar psixologik salomatligi bilan bog'liq muammolar soni keyingi besh yil ichida 15% ga oshgan [1]. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda psixologik maslahatga murojaat qilgan o'smirlar soni 2020-yilga nisbatan 20% ga ko'paygan [2]. Bu, ayniqsa, ontogenetik taraqqiyot inqirozlari bilan bog'liq bo'lib, pandemiya sharoitlari va ijtimoiy-iqtisodiy o'zgarishlar fonida yoshlar orasida stress, tashvish va depressiya holatlari 18% ga ortgan [3]. Global miqyosda ham vaziyat murakkab bo'lib, BMTning bolalar jamg'armasi (UNICEF) ma'lumotlariga ko'ra, dunyo bo'ylab har yetti nafar 10-19 yoshli o'smirdan biri ruhiy salomatlik muammolaridan aziyat chekadi [4]. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) esa, ruhiy salomatlik muammolari global kasallik yukining 13% ni tashkil etishini va bu ko'rsatkichning barqaror o'sish tendensiyasiga ega ekanligini ta'kidlaydi [5]. Bugungi kunda ontogenik taraqqiyot inqirozlari nafaqat nazariy tadqiqotlar obyekti, balki amaliy psixologiya uchun ham dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Globalizatsiya, raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi va ijtimoiy o'zgarishlar shaxs rivojlanishining har bir bosqichida yangi chaqiriqlar va bosimlarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu inqirozlarni samarali boshqarmaslik, kelajakda yanada chuqur psixologik muammolarga, ijtimoiy adaptatsiya buzilishlariga va shaxsiy potentsialni to'liq ro'yobga chiqara olmaslikka olib kelishi mumkin. Shuning uchun, ontogenetik taraqqiyot inqirozlarining psixokorreksiyasi va psixoprofilaktikasi bo'yicha ilmiy asoslangan, amaliyotga yo'naltirilgan strategik yechimlarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Mavjud psixologik yordam tizimlarida inqiroz holatlarining oldini olish va ularni bartaraf etishga qaratilgan kompleks yondashuvlar yetarli darajada rivojlanmagan. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon psixologiya fanida bir qator yetakchi olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Erik Erikson (1950) o'zining "Identifikatsiya va Hayot sikli" asarida psixososial rivojlanishning sakkiz bosqichini va har bir bosqichdagi inqirozlarni batafsil tahlil qilib, ularni shaxsning sog'lom rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanligini ta'kidladi [6]. Lev Vыgotskiy (1978) o'zining "Madaniyat va Rivojlanish" konsepsiyasida rivojlanish in ...