KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda global optik tolali aloqa bozori hajmi 10.5 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib yillik oʻrtacha 12.8% oʻsish bilan 25.8 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu oʻsish asosan 5G texnologiyalarining joriy etilishi, bulutli hisoblashlarning kengayishi va maʼlumot uzatish tezligiga boʻlgan talabning ortishi bilan bogʻliq [2]. Oʻzbekiston Respublikasida telekommunikatsiya sohasini modernizatsiya qilish boʻyicha qabul qilingan strategiyalar natijasida, 2024-yil boshiga kelib mobil internet abonentlari soni 31.5 milliondan oshgan [3]. Oʻzbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi maʼlumotlariga koʻra, oxirgi besh yilda optik tolali aloqa liniyalari infratuzilmasi uzunligi 2.5 barobarga oshib, 2023-yilda 100 ming kilometrdan ortiqni tashkil etdi [4]. Bu esa mamlakatning raqamli iqtisodiyotga oʻtish jarayonida telekommunikatsiya infratuzilmasining hal qiluvchi rol oʻynashidan dalolat beradi. Optik tolali aloqa liniyalari zamonaviy telekommunikatsiya tizimlarining asosi boʻlib xizmat qiladi, chunki ular yuqori tezlikda maʼlumot uzatish, shovqinlarga chidamlilik va uzoq masofalarga signallarni kam yoʻqotish bilan yetkazish imkonini beradi. Biroq, ushbu texnologiyaning jadal rivojlanishiga qaramay, uni joriy etish va samarali boshqarish bilan bogʻliq bir qator muammolar mavjud. Xususan, infratuzilmani kengaytirishga sarflanadigan yuqori sarmoyalar, texnik xizmat koʻrsatishning murakkabligi, kadrlarning malakasini oshirish zaruriyati hamda raqobatbardoshlikni taʼminlash uchun doimiy modernizatsiya qilish ehtiyoji hal etilmagan masalalar qatoriga kiradi [5]. Ushbu kurs ishi optik tolali aloqa liniyalarining afzalliklarini chuqur oʻrganish, ularni samarali tatbiq etish mexanizmlarini tahlil qilish va Oʻzbekiston sharoitida ularni rivojlantirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan boʻlib, bu dolzarb muammolarni hal etishga xizmat qiladi. Optik tolali aloqa texnologiyalarining nazariy va amaliy asoslari boʻyicha jahon miqyosida koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Charles Kao (1966-yilgi ishi) optik tolalar orqali maʼlumot uzatishning nazariy imkoniyatlarini asoslab berdi va bu yoʻnalishda past yoʻqotishli shisha tolalarni yaratish zaruratini koʻrsatdi, bu esa zamonaviy optik tolali aloqaning poydevorini qoʻydi [6]. Robert Maurer, Donald Keck va Peter Schultz (1970) birinchi marta optik tolada 20 dB/ ...