KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda ta’lim sohasiga yo‘naltirilgan davlat byudjeti xarajatlari 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 15%ga o‘sib, 56,8 trillion so‘mni tashkil etdi [1]. Bu umumiy byudjet xarajatlarining 18,1%ini tashkil etib, respublikada ta’lim sohasining ustuvor yo‘nalish ekanligidan dalolat beradi. Shuningdek, 2022/2023 o‘quv yilida umumta’lim maktablarida 6,4 milliondan ortiq o‘quvchi ta’lim olgan [2], oliy ta’lim muassasalarida esa talabalar soni 1 milliondan oshdi [3]. Ushbu raqamlar ta’lim tizimining ko‘lami va uning jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni nechog‘lik muhimligini ko‘rsatadi. Biroq, ko‘plab tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ta’limga qaratilgan investitsiyalarning samaradorligi bevosita o‘quvchilarning o‘qish motivatsiyasi bilan bog‘liq bo‘lib, ushbu jihatga yetarli e’tibor berilmasligi, ta’lim samaradorligining pasayishiga olib kelishi mumkin [4]. Masalan, O‘zbekiston maktablarida o‘quvchilarning akademik ko‘rsatkichlari bo‘yicha o‘tkazilgan so‘rovnomalarda, o‘quvchilarning qariyb 30%i o‘qishga bo‘lgan ichki motivatsiyaning pastligini qayd etgan [5]. Bu esa ta’lim jarayonida o‘qish motivlarining transformatsiyasini chuqur o‘rganish va ularni samarali boshqarish zaruratini keltirib chiqaradi. Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida o‘quvchilarning bilimga bo‘lgan ehtiyojlari va qiziqishlari doimiy ravishda o‘zgarib bormoqda. An’anaviy ta’lim metodlari ba’zan o‘quvchilarning ichki motivatsiyasini shakllantirishda yetarli darajada samara bermayapti. Natijada, yoshlar orasida bilim olishga bo‘lgan qiziqishning pasayishi, o‘zlashtirish ko‘rsatkichlarining tushib ketishi kabi muammolar kuzatilmoqda [6]. Shu bois, o‘qish motivlari va ularning ta’lim jarayonidagi transformatsiyasini chuqur o‘rganish, zamonaviy psixologik-pedagogik yondashuvlar asosida ularni rivojlantirish mexanizmlarini ishlab chiqish dolzarb hisoblanadi. Bu tadqiqot, ayniqsa, o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishi, ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida muvaffaqiyatga erishishi hamda mamlakatimiz iqtisodiyotining barqaror o‘sishini ta’minlashda intellektual salohiyatli kadrlar tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Ta’lim sifatini oshirish va o‘quvchilarning o‘zlashtirishini yaxshilash maqsadida ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda hal etilmagan ko‘plab savollarga javob berishga intiladi, xususan, qanday qilib tashqi motivatsiyani ichki motivatsiyaga aylantirish mumkinligi ma ...