KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil yakunlari bo'yicha umumta'lim maktablarida o'qituvchilar soni 519 ming nafardan oshib, so'nggi besh yilda 18% ga o'sdi [1]. Ta'lim sifatini ta'minlash va o'quvchilarning o'zlashtirish samaradorligini oshirish borasida hukumat tomonidan amalga oshirilayotgan keng ko'lamli islohotlar zamonaviy pedagogik yondashuvlarni joriy etishni talab qilmoqda. Xususan, Jahon Bankining 2022-yildagi hisobotiga ko'ra, ta'lim muassasalarida kommunikativ ko'nikmalarning rivojlanmaganligi sababli o'quvchilarning umumiy baholashdagi natijalari 10-15% ga pasayishi kuzatilgan [2]. Bu holat o'qituvchining kommunikativ kompetensiyasini yanada kuchaytirish zarurligini yaqqol ko'rsatib turibdi, chunki u ta'lim jarayonining asosiy drayveri hisoblanadi. Bugungi kunda ta'lim jarayonida o'qituvchining nafaqat bilim beruvchi, balki shaxs rivojlantiruvchi, motivator va yo'naltiruvchi sifatidagi roli tobora ortib bormoqda. Samarali kommunikativ kompetensiyaga ega bo'lmagan o'qituvchi o'quvchilar bilan to'g'ri aloqa o'rnatishda, ularning ehtiyojlarini tushunishda va ta'lim materialini qiziqarli shaklda yetkazib berishda jiddiy qiyinchiliklarga duch keladi. Bu esa o'quvchilarning o'quv motivatsiyasining pasayishiga, ularning darslarga bo'lgan qiziqishining yo'qolishiga va natijada akademik ko'rsatkichlarning yomonlashishiga olib keladi [3]. Shu sababli, o'qituvchining kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirish orqali ta'lim jarayonining sifatini tubdan yaxshilash, o'quvchilarning ijodiy fikrlash qobiliyatlarini oshirish va ularning shaxsiy rivojlanishiga kompleks yondashish imkoniyatlari yaratiladi. Mazkur tadqiqot aynan shu bo'shliqlarni to'ldirishga qaratilgan bo'lib, o'qituvchining kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishning samarali yo'llarini izlashni o'z oldiga maqsad qilib qo'yadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli tadqiqotchilar tomonidan keng yoritilgan. Xususan, J. Habermas (1984) o'zining "Kommunikativ harakat nazariyasi" asarida muloqotning ijtimoiy tizimlardagi o'rni va axloqiy me'yorlarini tahlil qilib, ratsional muloqotning insoniyat taraqqiyotidagi ahamiyatini ko'rsatdi [4]. D. Hymes (1972) esa kommunikativ kompetensiya tushunchasini tilshunoslikka kiritib, uni nafaqat grammatik to'g'rilik, balki ijtimoiy-madaniy kontekstda mos muloqot qilish qobiliyati sifatida tushuntirdi [5]. B. Spolsky (1989) til o'qiti ...