KURS ISHI

KIRISH PISA (Programme for International Student Assessment) xalqaro baholash dasturini Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) o'tkazadi; tadqiqot 15 yoshli o'quvchilar o'rtasida har uch yilda o'tkaziladi va matematik savodxonlikni ham baholaydi [9]. Bu baholashda o'quvchidan yod olingan qoidani qayta aytish emas, balki matematik mazmunni real vaziyatga moslab, modellashtirib, mantiqiy asoslab qo'llash talab etiladi [9]. Demak, matematik tafakkur maktab matematikasining qo'shimcha natijasi emas, uning asosiy o'quv maqsadi hisoblanadi. Matematik tafakkur analiz, sintez, umumlashtirish, abstraktlashtirish, analogiya, induksiya va deduksiya operatsiyalarining izchil ishlashiga tayanadi, shu sababli uni shakllantirish metodikasi aniq tizimli yondashuvni talab qiladi. Mavzuning hozirgi ahamiyati ta'lim siyosatidagi o'zgarishlar bilan ham bog'liq. O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risida"gi qonuni 2020-yil 23-sentyabrda qabul qilingan bo'lib, u o'quvchining mustaqil fikrlashi va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishni ta'lim tizimining vazifalari qatorida belgilaydi [7]. Xalq ta'limi tizimini rivojlantirishga qaratilgan Prezident hujjati ham o'quvchilarning bilim sifatini oshirishni ustuvor yo'nalish sifatida ko'rsatadi [6]. Biroq normativ talab bilan sinfdagi real amaliyot o'rtasida farq saqlanib qolmoqda: ko'plab darslarda namunaviy masalani yechish tartibini takrorlash ustun turadi, nostandart masala esa nazorat ishlarida kam uchraydi. Qaysi topshiriq turi qaysi tafakkur operatsiyasini rivojlantirishi haqida o'qituvchiga aniq tavsiya beradigan amaliy tizim yetarli emas. Aynan shu bo'shliq mavzuni hozir dolzarb qiladi. Matematik tafakkur muammosi bir necha fan sohasida o'rganilgan. Tafakkurning umumpsixologik asoslarini, uning analiz va sintez orqali kechishini S.L.Rubinshteyn tahlil qilgan [1]. D.Kaneman inson fikrlashini tez, sezgiga asoslangan va sekin, mantiqiy tizimga ajratib talqin qilgan; bu g'oya o'quvchi xatolarining sabablarini tushuntirishda qo'llaniladi [5]. Matematik tafakkurning o'ziga xos xususiyatlarini K.Devlin maktab hisobidan farqlab, uni tuzilmalar va munosabatlar haqida mantiqiy mulohaza yuritish sifatida ko'rib chiqqan [3]. D.Tall esa o'quvchining tushunchalarni qanday o'zlashtirishini, tajribadan rasmiy isbotgacha bo'lgan bosqichlarni tavsiflab bergan [12]. Metodik yo'nalishda D.Poya 1945-yilda nashr etilgan "Masal ...