KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida umumta'lim maktablarida jami 6,6 milliondan ortiq o'quvchi tahsil olgan bo'lib [1], ularning barkamol shaxs bo'lib shakllanishida axloqiy-estetik tarbiyaning o'rni beqiyosdir. Bugungi kunda maktab ta'lim dasturlarida axloqiy-estetik komponentlarning integratsiyasi o'rtacha 40% ni tashkil etadi, biroq bu boradagi amaliy samaradorlik ko'rsatkichlari har doim ham kutilgan natijalarni bermayapti [2]. Xususan, o'quvchilar orasida ijtimoiy me'yorlarga rioya qilmaslik, madaniy-estetik saviyasi pastligi bilan bog'liq holatlar kuzatilmoqda, bu esa kelajak avlodning ma'naviy dunyoqarashini shakllantirishda jiddiy kamchiliklar mavjudligini ko'rsatadi. Ushbu vaziyatda, milliy qadriyatlarimiz va boy ilmiy merosimizga asoslangan yechimlarni izlash dolzarb ahamiyat kasb etadi. Axloqiy-estetik tarbiya zamonaviy jamiyatda yoshlarning nafaqat bilimdon, balki yuksak ma'naviyatli, ijodiy fikrlaydigan va milliy qadriyatlarga sodiq insonlar bo'lib voyaga yetishi uchun muhim poydevor hisoblanadi. Bugungi globallashuv davrida turli madaniy ta'sirlar ostida o'quvchilarning axloqiy-estetik qadriyatlari buzilishi xavfi mavjud bo'lib, bu ularning dunyoqarashi va xulq-atvoriga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shu nuqtai nazardan, Alomalar (Imom Buxoriy, Ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Alisher Navoiy va boshqalar) ning pedagogik qarashlari nafaqat ma'naviy meros sifatida, balki axloqiy-estetik tarbiyaning samarali metodologik asosi sifatida ham xizmat qilishi mumkin. Ularning asarlarida adolat, ezgulik, go'zallikka intilish, ilm-ma'rifat va komillik kabi universal qadriyatlar chuqur aks etgan bo'lib, bu g'oyalarni zamonaviy ta'lim jarayoniga integratsiya qilish orqali o'quvchilarda yuksak axloqiy fazilatlar va estetik didni shakllantirish mumkin. Bu esa o'z navbatida, ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash va milliy o'ziga xoslikni saqlab qolish uchun muhimdir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan tadqiq qilingan bo'lsa-da, Alomalar pedagogik qarashlarini axloqiy-estetik tarbiya kontekstida kompleks o'rganishda hali ham bo'shliqlar mavjud. Xususan, J. Dewey (1938) o'zining "Demokratiya va ta'lim" asarida ta'limning ijtimoiy va axloqiy o'lchovlarini tahlil qilib, ta'limning amaliyotga yo'naltirilganligini isbotlagan [5]. M. Montessori (1949) esa ...