KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida maktabgacha ta’lim tizimini rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar natijasida, so‘nggi besh yil ichida maktabgacha ta’limga qamrov darajasi sezilarli darajada oshdi. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, bolalarning maktabgacha ta’lim muassasalariga qamrovi 2018-yildagi 52% dan 2023-yilga kelib 77% dan ortiqroqni tashkil etdi [1]. Bu ko‘rsatkich, shuningdek, rivojlangan mamlakatlardagi o‘rtacha qamrov darajalariga yaqinlashish tendensiyasini ko‘rsatib, ta’lim sifatini oshirishga bo‘lgan milliy intilishlarni aks ettiradi. UNICEF (2022) hisobotlariga ko‘ra, boshlang‘ich ta’lim muvaffaqiyatining asosiy omillaridan biri bu savod o‘rgatishga tayyorlov davrida bolalarda nutq ko‘nikmalarining shakllanganligi bo‘lib, bu omil o‘qish va yozishni o‘zlashtirish tezligini o‘rtacha 30-40% ga oshirishi mumkin [2]. Shu bilan birga, butun dunyo bo‘ylab, ayniqsa rivojlanayotgan mamlakatlarda, erta yoshdagi bolalarda nutq rivojlanishi bilan bog‘liq muammolar dolzarbligini saqlab qolmoqda, bunda 5 yoshgacha bo‘lgan bolalarning 10-15% ida turli darajadagi nutq buzilishlari kuzatilishi ta’kidlanadi [3]. Mazkur raqamlar, bolalarni maktabga tayyorlashda nutq o‘stirishning naqadar muhimligini va bu yo‘nalishdagi sa’y-harakatlarni yanada kuchaytirish zarurligini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Bugungi kunda ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalar va yangi metodikalarning joriy etilishi sharoitida, o‘quvchilarni savodga tayyorlov davrida nutq o‘stirish masalasi yanada dolzarblik kasb etmoqda. Axborotning haddan tashqari ko‘pligi va vizual kontentga bo‘lgan bog‘liqlik bolalarda og‘zaki nutq ko‘nikmalarining rivojlanishini sekinlashtirishi mumkinligi haqidagi xavotirlar ortib bormoqda [4]. Shu sababli, “Alifbe”gacha bo‘lgan davrda bolalarning fonematik eshitish qobiliyati, lug‘at boyligi, grammatik qurilish va bog‘lanishli nutqini shakllantirish bo‘yicha samarali va innovatsion yondashuvlarni ishlab chiqish o‘ta muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston ta’lim tizimida savodga tayyorlov davri uchun mavjud metodikalar va o‘quv dasturlarida nutq o‘stirishga yetarli e’tibor qaratilmasligi, ba’zi holatlarda esa zamonaviy pedagogik yondashuvlarning integratsiyasi sustligi ushbu jarayon samaradorligini pasaytirmoqda [5]. Natijada, maktabga chiqqan bolalarning bir qismida, ayniqsa qishlo ...