KURS ISHI

KIRISH VII asrda Islom dinining tezkor yoyilishi va Arab xalifaligining kengayishi nafaqat Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikani, balki Markaziy Osiyo hududini ham chuqur oʻzgartirdi. Ushbu davr mintaqa xalqlarining ijtimoiy, siyosiy, madaniy va diniy hayotida tub burilish yasadi, avvalgi mahalliy davlatchilik anʼanalari, diniy eʼtiqodlari (xususan, zardushtiylik va buddaviylik) va madaniy qadriyatlari bilan yangi kelgan islom madaniyatining oʻzaro taʼsiri natijasida oʻziga xos sintez jarayoni kechdi. Oʻzbekiston Statistika agentligining 2023-yilgi maʼlumotlariga koʻra, mamlakat aholisining qariyb 90% dan ortigʻi islom diniga eʼtiqod qiladi [1]. Bu raqam Markaziy Osiyo xalqlari hayotida arablar bosqini natijasida yuzaga kelgan islomlashuv jarayonining chuqur va uzoq muddatli taʼsirini yaqqol koʻrsatadi. Tarixiy davrlar davomida shakllangan hozirgi madaniy-maʼnaviy merosimizning asoslari aynan shu davrda mustahkamlangan boʻlib, bu voqealar turk xalqlari mentaliteti, davlatchiligi va ijtimoiy tuzilishiga sezilarli darajada taʼsir etgan. Ushbu tadqiqot nafaqat tarixiy jarayonlarni tushunish, balki zamonaviy Oʻzbekistonning madaniy identifikatsiyasi va diniy rang-barangligini ilmiy asosda tahlil qilish uchun ham muhim ahamiyatga ega. Markaziy Osiyo xalqlarining arablar tomonidan bosib olinishi mavzusi nafaqat tarixiy kontekstdagi oʻzgarishlarni, balki zamonaviy geosiyosiy vaziyatda mintaqaning madaniy va diniy rang-barangligini tushunishda ham muhim rol oʻynaydi. Bugungi kunda mintaqada kuzatilayotgan turli diniy va etnik tendensiyalar, shuningdek, islomning jamiyatdagi oʻrni va madaniy identifikatsiya masalalari aynan shu tarixiy davrdagi jarayonlar bilan chambarchas bogʻliq. Garchi ushbu mavzu yuzasidan koʻplab ilmiy ishlar olib borilgan boʻlsa-da, arablar bosqinining ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlari, islomlashuv jarayonining lokal xususiyatlari, mahalliy dinlar (zardushtiylik, buddaviylik) bilan oʻzaro taʼsiri hamda Muqanna qoʻzgʻoloni kabi xalq harakatlarining sabab va oqibatlarini chuqur ilmiy-nazariy asoslashda ayrim boʻshliqlar mavjud. Xususan, tarixiy manbalarning qayta talqini va zamonaviy tadqiqot metodologiyalari yordamida bu davrning murakkab dinamikasini tushunish, mahalliy aholining madaniy qarshiligi va adaptatsiya mexanizmlarini chuqur tahlil qilish dolzarb ilmiy muammo boʻlib qolmoqda. Bu esa Oʻzbekistonning boy tarixiy merosini kengroq jamoatchilikka ...