KURS ISHI

KIRISH O‘zbek adabiyoti tarixida Abdulla Qodiriyning “O‘tkan kunlar” romani nafaqat mumtoz asar, balki milliy o‘zlikni anglash, tarixiy voqeliklarni badiiy ifodalash va adabiy tilning imkoniyatlarini namoyish etishda muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 12-fevraldagi “O‘zbekiston Respublikasida kitobxonlik madaniyatini rivojlantirish dasturi to‘g‘risida”gi qaroriga ko‘ra, milliy adabiy merosni qayta kashf etish va uning zamonaviy talqinlarini yaratish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi [1]. Xususan, “O‘tkan kunlar” romani bo‘yicha o‘tkazilgan so‘rovnomalar shuni ko‘rsatadiki, kitobxonlarning 78%i asarni davr talablariga mos yangi kontekstlarda tahlil qilishga qiziqish bildiradi, 65%i esa uning yashirin qirralarini ochuvchi ilmiy tadqiqotlarga ehtiyoj sezadi [2]. Bugungi kunda jahon adabiyotshunosligida klassik asarlarni yangi metodologiyalar asosida qayta o‘rganish tendensiyasi tobora kuchaymoqda, bu esa milliy adabiyotimiz durdonalarini xalqaro miqyosda targ‘ib qilish uchun keng imkoniyatlar yaratadi [3]. “O‘tkan kunlar” romani qoldirgan adabiy va madaniy merosning cheksizligi uni har bir yangi davrda qayta kashf etish zaruratini keltirib chiqaradi. Global adabiyotshunoslikdagi paradigmatik o‘zgarishlar, masalan, retseptsiya estetikasi, postkolonial nazariya va kognitiv adabiyotshunoslik kabi yo‘nalishlarning rivojlanishi, ushbu asarning chuqur qatlamlarini zamonaviy talqinlar orqali ochishga imkon beradi. Shu bilan birga, O‘zbekistonda “O‘tkan kunlar” romani atrofidagi bahs-munozaralar, uning g‘oyaviy-badiiy xususiyatlarini yangi nuqtai nazardan tahlil qilish, asarning jamiyatdagi o‘rnini qayta belgilash masalasi hanuzgacha to‘liq hal etilmagan muammo bo‘lib qolmoqda [4]. Romanning ijtimoiy-siyosiy kontekstini, personajlar psixologiyasini va tilining nozik jihatlarini yangi nazariy yondashuvlar asosida o‘rganish orqali uning kashfiyot imkoniyatlarini kengaytirish bugungi kun adabiyotshunosligining ustuvor vazifasidir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro adabiyotshunoslikda katta klassik asarlarning doimiy ravishda qayta kashf etilishi va yangi talqinlarining yaratilishi amaliyotini ko‘rsatadi. Xorijiy olimlar orasida Genette J. (1982) o‘z tadqiqotida intertekstuallik nazariyasini ishlab chiqib, matnlararo aloqalarning asar ma’nosini boyitishdagi rolini isbotladi [5]. Iser W. (1978) retseptsiya estetikasi ...