KURS ISHI

KIRISH O'zbek tilining boy va murakkab grammatik tuzilishi, boy leksik fondi uning lingvistik tadqiqotlar va sun'iy intellekt (SI) texnologiyalari uchun salohiyatini oshiradi. So'nggi ma'lumotlarga ko'ra, O'zbekiston Respublikasida axborot texnologiyalari sektori 2023-yilda 30% ga o'sgan bo'lib, bu raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishidan dalolat beradi [1]. Xususan, tabiiy tilni qayta ishlash (TLQ) sohasi, jumladan, mashina tarjimasi, nutqni aniqlash va sintez qilish, matn tahlili kabi yo'nalishlar mahalliy bozorda yillik 25% o'sish sur'atini ko'rsatmoqda [2]. Global miqyosda esa, korpus lingvistikasi asosidagi TLQ bozori 2024-yilda 2,5 milliard dollarga yetishi va 2029-yilga borib 10,2 milliard dollarni tashkil etishi kutilmoqda, bu esa til resurslariga bo'lgan ehtiyojning naqadar dolzarb ekanligini isbotlaydi [3]. Bunday jadal o'sish sharoitida, o'zbek tilining raqamli resurslar, xususan, sifatli va keng qamrovli til korpusining mavjud emasligi zamonaviy texnologiyalarni joriy etishda jiddiy to'siqlarni yuzaga keltirmoqda, bu esa milliy tilimizning raqamli makonda to'liq namoyon bo'lishiga xalaqit beradi. Mazkur kurs ishi o'zbek tili korpusini yaratish tamoyillarini o'rganishning dolzarbligini mamlakatimizning jadal raqamlashtirish strategiyasi bilan bog'liq holda baholaydi. Bugungi kunda sun'iy intellekt, katta hajmli ma'lumotlarni tahlil qilish va mashina tarjimasi tizimlarini takomillashtirish kabi sohalarda aniq, vakolatli va keng qamrovli lingvistik ma'lumotlar bazalariga bo'lgan talab tobora ortib bormoqda [4]. O'zbek tiliga oid yetarli darajada belgilangan (annotatsiya qilingan) va reprezentativ korpusning yo'qligi esa bu sohalardagi ilmiy izlanishlar va amaliy ishlanmalarni cheklamoqda. Jumladan, o'zbek tilidagi grammatik, morfologik va sintaktik xususiyatlarni avtomatik aniqlash, murakkab so'z birikmalarining semantikasini tahlil qilish va hatto oddiy qidiruv tizimlarining samaradorligini oshirish kabi masalalar korpus lingvistikasining rivoji bilan bevosita bog'liqdir. Shu nuqtai nazardan, o'zbek tili uchun har tomonlama korpusni tuzish, tilshunoslik tadqiqotlarini yangi bosqichga olib chiqish bilan birga, zamonaviy raqamli mahsulotlar va xizmatlarni yaratish uchun mustahkam asos bo'lib xizmat qiladi, bu esa o'z navbatida, milliy ilmiy-texnologik salohiyatni yuksaltirishga hissa qo'shadi. Til korpuslarini yaratish va ulardan foydalanish ...