KURS ISHI

KIRISH Oʻzbek tilining boyligi, grammatik qoidalari va leksik xilma-xilligini ilmiy oʻrganish, zamonaviy axborot texnologiyalariga integratsiya qilish hamda kelgusi avlodlarga yetkazish masalasi davlat siyosati darajasida muhim ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 20-oktabrdagi "Oʻzbek tilining davlat tili sifatidagi nufuzini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PF-6079-sonli Farmonida til resurslarini raqamlashtirish, jumladan, milliy korpusni yaratish ustuvor vazifa sifatida belgilangan [1]. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligining 2023-yilgi hisobotiga koʻra, mamlakatimizda raqamli texnologiyalarga investitsiyalar hajmi 2022-yilga nisbatan 18,5% ga oshib, 5,3 trillion soʻmga yetgan [2], bu esa lingvistik resurslarni raqamlashtirish uchun qulay sharoit yaratadi. Jahon miqyosida esa til korpuslari bozori hajmi 2023-yilda 3,5 milliard dollarni tashkil etgan va 2028-yilga borib yillik oʻrtacha 15,2% oʻsish prognozlari bilan 7,1 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [3]. Bu raqamlar oʻzbek tili korpusini yaratishga qaratilgan har qanday tadqiqotning nafaqat milliy, balki global kontekstdagi dolzarbligini yaqqol koʻrsatadi. Hozirgi axborot texnologiyalari rivojlangan davrda sun'iy intellekt, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) va mashina tarjimasi kabi sohalar jadal rivojlanmoqda. Biroq, Oʻzbekiston sharoitida oʻzbek tiliga oid yetarli darajada annotatsiyalangan va vakillik tamoyiliga asoslangan til korpusining mavjud emasligi ushbu texnologiyalarning samarali rivojlanishiga jiddiy toʻsiq boʻlmoqda. Masalan, katta til modellari (LLM) oʻzbek tilida sifatli natijalar berishi uchun ulkan hajmdagi sifatli matn maʼlumotlariga ehtiyoj sezadi, ammo bunday maʼlumotlar toʻplami yetishmaydi. Mavjud resurslar tarqoq, standartlashtirilmagan va ilmiy-metodologik jihatdan toʻliq asoslanmagan. Bu esa oʻzbek tilini raqamli muhitda toʻlaqonli aks ettirish, uning til xususiyatlarini chuqur oʻrganish, til oʻqitish samaradorligini oshirish va xorijiy tillar bilan avtomatik bogʻlanishni taʼminlash borasida koʻplab muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu kurs ishi mazkur boʻshliqni toʻldirish, zamonaviy texnologik yechimlar asosida oʻzbek tili korpusini yaratish tamoyillarini ilmiy asoslash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish orqali yuqoridagi muammolarga yechim topishga qaratilgan. Til korpusl ...