KURS ISHI

KIRISH Oʻzbek tilida nom koʻchish usullari mavzusidagi ushbu kurs ishi, tilshunoslikning eng murakkab va qiziqarli jabhalaridan biri boʻlgan semantik koʻchish hodisasini chuqur tahlil qilishga bagʻishlanadi. Soʻnggi yillarda Oʻzbekistonda jahon axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bozorining oʻsish surʼati 2023-yil yakuniga koʻra 18% ga yetdi [1], bu esa texnologiyalar, biznes va kundalik hayotda qoʻllanilayotgan leksik-semantik birliklarning oʻzgarishiga olib kelmoqda. Ayniqsa, internet va mobil texnologiyalarning keng tarqalishi yangi terminlar va iboralarning paydo boʻlishiga sabab boʻlmoqda, shu bilan birga mavjud soʻzlar mazmunini kengaytirmoqda va metaforik, metonimik kabi nom koʻchish usullari orqali yangi maʼnolar kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan, mazkur mavzu nafaqat nazariy tilshunoslik uchun, balki tilning amaliy qoʻllanilishi, matnshunoslik, lingvistik prognozlash va hatto taʼlim jarayonlari uchun ham dolzarb ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda oʻzbek tilida nom koʻchish hodisasining aniq statistik tahlili, yangi shakllanayotgan leksik-semantik birliklarning klassifikatsiyasi va ularning ijtimoiy-kognitiv asoslariga bagʻishlangan tadqiqotlar hali yetarli darajada emasligi ushbu mavzuni yanada muhimlashtiradi. Nom koʻchish hodisasi tilshunoslikda qadimdan oʻrganilib kelinayotgan boʻlsa-da, uning koʻplab jihatlari hali ham tadqiqotchilar diqqatini tortmoqda. Jahon miqyosida, I.A. Richards (1936) oʻzining "The Philosophy of Rhetoric" asarida metaforaning til va tafakkurdagi oʻrni haqida asosiy gʻoyalarni ilgari surgan. G.Lakoff va M.Johnson (1980) oʻzlarining "Metaphors We Live By" kitobida kognitiv metafora nazariyasini ishlab chiqib, metaforani faqat til hodisasi emas, balki inson tafakkurining asosiy mexanizmlaridan biri sifatida koʻrsatib berdilar. A.V. Bondarko (1987) oʻzbek tilida ham keng tarqalgan semantik koʻchish usullarining klassifikatsiyasini taklif etgan. Shuningdek, O.N. Bondareva (2013) rus tilida nom koʻchishning frazeologik birliklar hosil boʻlishidagi rolini tahlil qilgan. V.G. Gak (1977) tilshunoslikda semantik koʻchishning tipologiyasini yaratishga katta hissa qoʻshgan. Oʻzbek tilshunosligida esa bu hodisaga oid tadqiqotlar ham ancha boy tarixga ega. M. Kasimova (1995) oʻzbek tilida soʻz maʼnosining koʻchishiga oid tadqiqotlar olib borgan. N. Sh. Mahmudova (2010) oʻzbek tilida metafora va metonimiyaning qoʻllanilishi hamda u ...