KURS ISHI

KIRISH Bugungi globallashuv jarayonida milliy o‘zlikni anglash, etnik qadriyatlarni asrab-avaylash va avlodlarga yetkazish masalasi tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning ta’kidlashicha, “Har bir xalqning o‘zligi, ma’naviy kamoloti va kelajagi uning milliy madaniyati va qadriyatlari bilan chambarchas bog‘liqdir” [1]. Shu nuqtai nazardan, xalq og‘zaki ijodi, xususan, ertak va afsonalar o‘zbek xalqining boy ma’naviy merosining ajralmas qismi sifatida muhim etnomadaniy funksiyalarni bajaradi. O‘zbekistonda madaniy merosni saqlash va rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar 2023-yilda 500 milliard so‘mdan oshib, umumiy davlat xarajatlarining 0.5% ini tashkil etdi [2]. YuNESKOning “Nomoddiy madaniy merosni himoya qilish to‘g‘risida”gi konvensiyasiga ko‘ra, folklor asarlari yosh avlodni milliy ruhda tarbiyalash, ularning dunyoqarashini shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi [3]. Ushbu ko‘rsatkichlar o‘zbek xalq ertaklari va afsonalarini etnomadaniy funksiyalari nuqtai nazaridan chuqur o‘rganishning nazariy va amaliy ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur mavzu, ayniqsa, axborot texnologiyalari va raqamlashtirish shiddat bilan rivojlanayotgan bir davrda o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. Raqamli muhitda yoshlarning global axborot oqimiga duchor bo‘lishi milliy o‘ziga xoslikni saqlashga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytiradi. Shu bois, o‘zbek xalq ertak va afsonalarining etnomadaniy funksiyalarini zamonaviy sharoitlarda qayta ko‘rib chiqish, ularning yangi avlodni milliy qadriyatlar ruhida tarbiyalashdagi o‘rnini aniqlash zarurati paydo bo‘ladi. Afsuski, bugungi kunga qadar o‘zbek xalq ertak va afsonalarining etnomadaniy funksiyalarini kompleks va tizimli o‘rganishga qaratilgan tadqiqotlar yetarli darajada emas. Mavjud tadqiqotlar ko‘pincha folklorning janriy xususiyatlari yoki ayrim tarbiyaviy jihatlari bilan cheklanib qolmoqda, ularning etnik identlikni shakllantirish, madaniy xotirani saqlash va ijtimoiy integratsiya kabi keng qamrovli funksiyalari chuqur tahlil qilinmagan. Bu esa ushbu mavzuni yanada teran tadqiq etishga bo‘lgan zaruratni asoslaydi. Xalq og‘zaki ijodining etnomadaniy funksiyalari dunyo miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. K.G. Yung (1934) o‘zining “Arxetiplar va kollektiv ongsizlik” asarida ertaklar va afsonalardagi universal obrazlar – arxetiplar insoniyatning kollektiv ongsizligini ...