KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida raqamlashtirishning dinamik rivojlanishi sanoat, qishloq xo'jaligi, xizmat ko'rsatish va ijtimoiy sohalarning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanmoqda. Global raqamli iqtisodiyot hajmi 2023-yilga kelib 10 trillion dollardan oshib, global YaIMning qariyb 12 foizini tashkil etdi [1]. O'zbekistonda ham bu jarayon jadal tus olmoqda: 2023-yil yakuniga ko'ra, elektron tijorat hajmi 48,5 trillion so'mga yetdi, bu o'tgan yilga nisbatan 2,1 barobar ko'pdir [2]. Raqamli texnologiyalarni joriy etish nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirish, balki davlat boshqaruvi va ijtimoiy hayot sifatini yaxshilashning ham muhim omilidir. Ushbu jarayonlarning kompleks tahlili, mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo'yicha ilmiy asoslangan yechimlarni ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb vazifalaridandir. Raqamlashtirish jarayonlarining strategik ahamiyati, shu jumladan, investitsiyalarning samaradorligini oshirish, yangi ish o'rinlarini yaratish va raqobatbardoshlikni ta'minlash nuqtai nazaridan tobora ortib bormoqda. So'nggi yillarda raqamli transformatsiya va raqamli iqtisodiyot nazariy va amaliy jihatlari bo'yicha xalqaro va mahalliy miqyosda keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilmoqda. Jahon ilmiy-tadqiqotlari qatorida Erik Brynjolfsson va Endryu Makafi o'zlarining "Ikkinchi mashina asri" kitobida raqamli texnologiyalarning iqtisodiyotga ta'sirini chuqur tahlil qilib, ularning ishlab chiqarish, mehnat bozorlari va ijtimoiy tuzilmalarga kutilmagan o'zgarishlar olib kelishini ta'kidlaganlar [3]. Shuningdek, Klaus Shvab "To'rtinchi sanoat inqilobi" asarida Sanoat 4.0 tushunchasini keng yoritib, aqlli texnologiyalar, robototexnika va sun'iy intellektning integratsiyalashuvi sanoat ishlab chiqarishini tubdan o'zgartirishini ko'rsatib bergan [4]. Qolaversa, Roberte Shiller o'zining "Narxning notinchligi" kitobida raqamli texnologiyalar narxlarning shakllanishi va bozor dinamikasiga ta'sirini, shuningdek, moliyaviy inqirozlar oldini olishdagi rolini tadqiq etgan [5]. Daron Ajemog'lu va Simon Jonson esa raqamli texnologiyalarning iqtisodiy tengsizlikka ta'sirini o'rganib, ularning ma'lum bir sharoitlarda tengsizlikni yanada kuchaytirishi mumkinligi haqida xulosalar chiqarishgan [6]. O'zbekistonda ham raqamlashtirish jarayonlarini o'rganishga bag'ishlangan bir qator tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, professor Sh.S. Sh ...