KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida huquqiy manbalar tizimini takomillashtirish bugungi kunda davlat va jamiyat qurilishining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Global miqyosda huquqiy hujjatlarning soni yildan yilga ortib bormoqda; masalan, AQShda har yili federal qonunchilikka 4000 dan ortiq yangi normativ hujjatlar kiritilishi kuzatiladi [1]. O‘zbekistonda esa 2023-yil davomida 250 dan ortiq qonun va Prezident farmonlari qabul qilingan [2]. Huquqiy manbalarni samarali boshqarish, ularning izchilligi va bir xilligini ta’minlash mamlakatda investorlik muhitini yaxshilash, qonun ustuvorligini mustahkamlash va fuqarolarning huquqiy savodxonligini oshirish uchun fundamental ahamiyat kasb etadi. Elektron hukumat indeksida O‘zbekistonning 2022-yildagi 70-o‘rindan 2024-yilda 69-o‘ringa ko‘tarilishi [3] huquqiy axborotni raqamlashtirish va ochiqligini ta’minlash borasidagi sa’y-harakatlar samarasi bo‘lib, bu jarayonni yanada chuqurlashtirish zaruratini ko‘rsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi O‘zbekistonda huquqiy manbalar tizimining mavjud holatini chuqur tahlil qilish, ulardagi kolliziyalarni, takrorlanishlarni va tizimli bo‘shliqlarni aniqlash orqali huquq ijodkorligi jarayonlarini takomillashtirishning dolzarb muammolarini hal etishga qaratilgan. Huquqiy manbalarning tartibsizligi, turli darajadagi normativ-huquqiy hujjatlar o‘rtasidagi ziddiyatlar, shuningdek, huquqiy axborotning ochiqligi va yagona bazasining yetishmasligi fuqarolar va tadbirkorlik subyektlari uchun qonunchilikni tushunish va unga rioya qilishda qiyinchiliklar tug‘diradi. Masalan, 2023-yilda Tadbirkorlarning huquqlarini himoya qilish bo‘yicha vakilga kelib tushgan murojaatlarning taxminan 15% normativ-huquqiy hujjatlardagi tushunarsiz joylar yoki kolliziyalar bilan bog‘liq bo‘lgan [4]. Shuningdek, raqamli transformatsiya davrida huquqiy axborot tizimlarini modernizatsiya qilish, kodifikatsiya jarayonlarini jadallashtirish va pretsedent huquqi elementlarini maqsadga muvofiq joriy etish orqali mamlakatning huquqiy tizimi barqarorligini oshirish zarurati muhim ahamiyat kasb etadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga kelsak, xalqaro miqyosda huquqiy manbalar tizimi, ularni takomillashtirish va raqamlashtirish bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, Ron Levy (2018) konstitutsiyaviy huquq normalarining shakllanishi va ularning jamiyatdagi rolini tahlil qilgan holda, huquqiy manbal ...