KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida inflyatsiya darajasi soʻnggi yillarda sezilarli oʻzgarishlarga duch kelmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) maʼlumotlariga koʻra, 2022-yilda yillik inflyatsiya darajasi 12,3% ni tashkil etgan boʻlsa, 2023-yil yakuniga koʻra bu koʻrsatkich 8,8% gacha pasaygan [1]. Markaziy bankning hisobotlariga koʻra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2023-yilda 6,0% ga oʻsganiga qaramay, narxlar barqarorligini taʼminlash iqtisodiy siyosatning ustuvor yoʻnalishlaridan biri boʻlib qolmoqda [2]. Xususan, asosiy oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining oʻzgaruvchanligi aholining turmush darajasiga bevosita taʼsir koʻrsatib, 2023-yilda oziq-ovqat inflyatsiyasi umumiy inflyatsiyaning qariyb 50% ni tashkil etdi [3]. Global miqyosda ham inflyatsiya muammosi dolzarbligini saqlab qolmoqda, masalan, Xalqaro Valyuta Jamgʻarmasi (2023) maʼlumotlariga koʻra, jahon iqtisodiyotidagi oʻrtacha inflyatsiya darajasi 2022-yilda 8,7% dan 2023-yilda 6,9% ga pasaygan boʻlsa-da, rivojlanayotgan mamlakatlarda bu koʻrsatkich 9,8% atrofida saqlanib qolmoqda [4]. Bu holat inflyatsiyaning nafaqat milliy, balki global miqyosdagi iqtisodiy barqarorlikka taʼsirini yaqqol koʻrsatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi Oʻzbekistonda inflyatsion jarayonlarni chuqur tahlil qilish zarurati bilan belgilanadi. Mamlakat iqtisodiyotining bozor tamoyillariga oʻtishi va liberallashtirilishi sharoitida inflyatsiyaning tahlili va uning dinamikasini baholash iqtisodiy siyosatni shakllantirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Inflyatsiyani keltirib chiqaruvchi omillar – jumladan, pul taklifining oʻzgarishi, valyuta kursining tebranishlari, monopolistik tendensiyalar va global narxlar dinamikasi – oʻzbek iqtisodiyoti uchun oʻziga xos xususiyatlarga ega boʻlib, ularni atroflicha oʻrganish talab etiladi [5]. Jumladan, energiya resurslari va asosiy isteʼmol tovarlarining importga qaramligi baʼzi inflyatsion xatarlarni kuchaytiradi, bu esa isteʼmol narxlari indeksida yuqori ulushga ega boʻlgan mahsulotlar narxlarining keskin oʻzgarishiga olib kelishi mumkin [6]. Bu muammolarni har tomonlama tahlil qilish, samarali pul-kredit siyosatini ishlab chiqish va inflyatsiyani barqarorlashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar berish ushbu tadqiqotning asosiy zaruratini tashkil etadi. Inflyatsiya nazariyasi va uning tahlili borasida jahon miqyosida koʻplab olimlar samarali tadqiqotlar olib borg ...