KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida inflyatsiya darajasi va uning o'zgarish dinamikasi masalasi mamlakat iqtisodiy barqarorligi va aholi farovonligini ta'minlashda markaziy o'rin tutadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023-yil yakunlariga ko'ra, yillik inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich Markaziy bankning 5% inflyatsiya targetingi doirasidan yuqoridir [2]. 2022-yilda iste'mol narxlari indeksi (INI) 12.3% ni tashkil etgan bo'lsa, 2021-yilda u 10.8% edi [1]. Oziq-ovqat mahsulotlari narxining o'sishi umumiy inflyatsiyaning asosiy drayverlaridan biri bo'lib qolmoqda, 2023-yilda bu sektor bo'yicha narxlar 10.8% ga oshdi [1]. Xizmatlar sektori 8.3% inflyatsiyani qayd etgan bo'lsa, nooziq-ovqat mahsulotlari 9.2% ga qimmatlashdi [1]. Pul massasining o'sish sur'ati 2023-yilda 20.3% ni tashkil etib, iqtisodiyotdagi likvidlikning yuqoriligi ham inflyatsion bosimni oshiruvchi omillardan biri bo'ldi [2]. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) ning 2023-yildagi o'sishi 6% atrofida bo'lgani holda, talab inflyatsiyasining potentsiali ham saqlanib qolmoqda [3]. Ushbu mavzu O'zbekiston uchun alohida dolzarblikka ega, chunki inflyatsiya aholining real daromadlarini kamaytiradi, investitsion muhitga salbiy ta'sir ko'rsatadi va iqtisodiy rivojlanishning barqarorligiga putur yetkazadi. Global iqtisodiy beqarorlik, energiya narxlarining o'zgaruvchanligi va xalqaro savdodagi uzilishlar kabi tashqi omillar ham inflyatsion jarayonlarni murakkablashtirmoqda. Ichki iqtisodiyotda, ayniqsa, bozor islohotlari davrida monetar va fiskal siyosatning uyg'unligini ta'minlash, inflyatsiya kutilmalarini boshqarish va narxlar barqarorligini ta'minlash dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. Shu sababli, inflyatsiya dinamikasini chuqur tahlil qilish, uning sabablarini aniqlash va samarali boshqaruv mexanizmlarini ishlab chiqish iqtisodiyotning uzoq muddatli barqaror o'sishi uchun muhim hisoblanadi. Tadqiqot ayniqsa, O'zbekiston sharoitida inflyatsiyaning tarkibiy sabablarini, import inflyatsiyasi ta'sirini va pul-kredit siyosatining inflyatsiyaga ta'sirini tahlil qilishda yechilmagan muammolarga e'tibor qaratadi. Inflyatsiya nazariyasi va amaliyoti xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Irving Fisher (1911) o'zining "Pulning xarid kuchi" asarida pulning miqdoriy nazariyasini ishlab chiqib, pul massasi va narxlar darajasi o'rtasidagi to'g'ridan-to' ...