KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida inflyatsiya darajasi so'nggi yillarda iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash yo'lida muhim chaqiriqlardan biri bo'lib qolmoqda. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etgan bo'lib [1], bu hukumatning belgilangan maqsadli ko'rsatkichlariga yaqinlashganligini ko'rsatadi. Shunga qaramay, 2022-yilda ushbu ko'rsatkich 12,3% [2], 2021-yilda esa 10,0% [3] bo'lganligi, narxlar barqarorligini ta'minlash doimiy e'tiborni talab etishini ko'rsatadi. Xususan, Jahon bankining 2023-yilgi hisobotida O'zbekistonda oziq-ovqat inflyatsiyasi umumiy inflyatsiyaning taxminan 50% ini tashkil etgani qayd etilgan [4], bu aholining kam ta'minlangan qatlamlari uchun xarid qobiliyatining pasayishiga olib kelishi mumkin bo'lgan jiddiy muammo hisoblanadi. Shu bilan birga, 2023-yilda iste'mol narxlari indeksi (INI) mamlakat miqyosida o'rtacha 8,8% ga o'sdi [5], bu ayniqsa kommunal xizmatlar va yoqilg'i narxlarining o'zgarishi bilan bog'liq bo'ldi. Ushbu raqamlar, inflyatsiyaning mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga, investitsion muhitga va aholi turmush darajasiga bevosita ta'sir ko'rsatuvchi eng muhim makroiqtisodiy muammolardan biri ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu mavzu, ayniqsa O'zbekiston iqtisodiyotidagi tarkibiy o'zgarishlar, bozor islohotlari va global iqtisodiy integratsiya jarayonlari sharoitida yanada dolzarb tus olmoqda. Mamlakatda erkin bozor munosabatlariga o'tish, valyuta kursini liberallashtirish va xususiylashtirish jarayonlari inflyatsion bosimni kuchaytirdi. Hozirgi kunda O'zbekistonda inflyatsiyani samarali boshqarish uchun nafaqat uning asosiy sabablarini chuqur tahlil qilish, balki uning o'zgarish dinamikasini aniq bashorat qilish va shu asosda samarali monetar va fiskal siyosatni ishlab chiqish zarurati mavjud. Respublikada inflyatsiyaning tarkibiy sabablarini, xususan, talab va xarajatlar inflyatsiyasining nisbatini aniqlash, import inflyatsiyasining ta'sirini baholash va valyuta kursining inflyatsiyaga ta'sirini tahlil qilish bo'yicha hali to'liq o'rganilmagan jihatlar mavjud. Bundan tashqari, inflyatsion kutilmalarning shakllanish mexanizmlari va ularni boshqarish strategiyalari ham yetarli darajada o'rganilmagan. Shuningdek, O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi natijasida global narx o'zgarishlarining mahalliy inflyatsiyaga ta'siri ...