KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida mahkumlarning huquq va majburiyatlari mavzusi bugungi kunda jamiyatimizning adolat va insonparvarlik tamoyillariga sodiqligini aks ettiruvchi dolzarb yoʻnalishlardan biridir. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi va Jinoyat ijroiya kodeksiga muvofiq, mamlakatimizda jinoyat sodir etib, ozodlikdan mahrum etilgan shaxslarning soni soʻnggi yillarda doimiy ravishda oʻzgarishlarni boshdan kechirdi. Xususan, 2023-yil yakunlari boʻyicha Jazoni ijro etish muassasalarida saqlanayotgan mahkumlarning umumiy soni 2020-yilga nisbatan 8.2% ga kamaygani qayd etilgan [1]. Bu esa oʻz navbatida, jazoni ijro etish tizimida amalga oshirilayotgan islohotlar, jumladan, insonparvarlashtirish siyosati samaradorligidan dalolat beradi. Biroq, xalqaro statistik maʼlumotlarga koʻra, jahon miqyosida mahkumlarning oʻrtacha soni har 100 ming aholiga 140 nafarni tashkil etadi [2], Oʻzbekistonda esa bu koʻrsatkich 2023-yil holatiga koʻra har 100 ming aholiga 105 nafarga toʻgʻri keladi [1]. Ushbu nisbatlar mamlakatimizda jinoyatchilikning oldini olish va jazolarni ijro etishda erishilayotgan muvaffaqiyatlarni koʻrsatadi, ammo shu bilan birga, mahkumlarning huquqlari va majburiyatlari taʼminlanishi borasidagi amaliyotlarni chuqurroq tahlil qilish zaruratini ham yuzaga keltiradi. Ushbu mavzuning dolzarbligi, avvalo, inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida va Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasida mustahkamlangan inson shaʼni va qadr-qimmati tamoyillariga qatʼiy rioya qilish zarurati bilan belgilanadi. Ozodlikdan mahrum etilgan shaxslar ham jamiyat aʼzolari boʻlib qoladi va ularning asosiy huquqlarini taʼminlash, ularga nisbatan adolatli munosabatda boʻlish davlatning burchidir. Jazoni ijro etish jarayonida mahkumlarning huquqlarini cheklash qonuniy asoslarga ega boʻlishi va faqat qonun bilan belgilangan doirada amalga oshirilishi lozim. Hozirgi kunda, jazoni ijro etish tizimida mahkumlarning huquqlari va majburiyatlarini taʼminlash borasida bir qator muammolar mavjud. Bularga qonunchilikdagi baʼzi boʻshliqlar, ijro mexanizmlarining yetarlicha samarali ishlamasligi, reabilitatsiya va reintegratsiya jarayonlarining sustligi hamda jamiyatda mahkumlarga nisbatan stereotiplarning kuchliligi kiradi. Shu bois, ushbu kurs ishi mahkumlarning huquq va majburiyatlari tizimini chuqur tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni hal etish boʻyicha amaliy ...