KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida avtomobil yo'llari tarmog'ini rivojlantirish va modernizatsiya qilish strategik ustuvor vazifa hisoblanadi. Transport infratuzilmasining jadal rivojlanishi yo'l qurilishi materiallariga bo'lgan talabni oshirib, tabiiy resurslarning cheklanganligi sharoitida muqobil yechimlarni izlashni taqozo etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat avtomobil yo'llari qurilishi va ta'mirlash ishlariga qilingan investitsiyalar hajmi 15 trillion so'mdan oshib, oldingi yilga nisbatan 12% ga o'sdi [1]. Bu o'sish yo'l qurilish materiallariga bo'lgan talabni yanada kuchaytiradi. Global miqyosda esa, ikkilamchi va qayta ishlangan qurilish materiallari bozori hajmi 2022-yilda 70 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib 120 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [2]. Bu tendensiya tabiiy resurslarni tejash va ekologik barqarorlikni ta'minlashda nokonditsion hududlardan samarali foydalanishning jahon miqyosidagi ahamiyatini ko'rsatadi. O'zbekistonda ham sanoat chiqindilari va tog' jinslari qoldiqlaridan foydalanish orqali yo'l qurilish materiallari tannarxini 20-30% ga kamaytirish imkoniyati mavjud [3]. Mavzuning dolzarbligi shundaki, O'zbekiston Respublikasida urbanizatsiya jarayonlarining jadallashuvi va transport infratuzilmasini kengaytirish ehtiyoji sababli yo'l qurilish materiallariga bo'lgan talab muttasil oshmoqda. Shu bilan birga, an'anaviy materiallarning zaxiralari cheklanganligi, ularni qazib olish va tashish xarajatlarining yuqoriligi hamda ekologik izlarning kattaligi muammosini keltirib chiqarmoqda. Nokonditsion hududlar — ya'ni, standart talablarga javob bermaydigan, ammo tegishli qayta ishlashdan so'ng yo'l qurilishida foydalanish mumkin bo'lgan hududlar (masalan, kon sanoati chiqindilari, gruntlar, tog' jinslari) ushbu muammolarga yechim taklif qiladi. Ulardan samarali foydalanish xomashyo bazasini kengaytirish, materiallar tannarxini pasaytirish, chiqindilar miqdorini kamaytirish va atrof-muhitga salbiy ta'sirni yumshatish imkonini beradi. Biroq, O'zbekistonda nokonditsion hududlarning inventarizatsiyasi, ularning xususiyatlarini o'rganish, qayta ishlash texnologiyalarini joriy etish va me'yoriy-huquqiy bazani takomillashtirish borasida qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bu esa ushbu materiallarning amaliy qo'llanilishini cheklab, iqtisodiy va eko ...