KURS ISHI

KIRISH 2023-yil yakunlariga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasining tashqi savdo aylanmasi 62,6 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 23,2% ga o‘sgan [1]. Eksport hajmi 24,5 milliard dollarga yetgan bo‘lsa, import 38,1 milliard dollarni tashkil etgan, bu esa 13,6 milliard dollarlik salbiy savdo balansini yuzaga keltirgan [1]. Jumladan, asosiy eksport mahsulotlaridan biri bo‘lgan sanoat mahsulotlari ulushi 17,6 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lsa, importda mashina va transport uskunalari (15,2 milliard dollar) hamda kimyo mahsulotlari (5,4 milliard dollar) yetakchilik qilgan [2]. Bu raqamlar mamlakat iqtisodiyotining jahon bozoriga integratsiyalashuv darajasi tobora ortib borayotganini, ammo savdo balansidagi defitsitni kamaytirish hamda eksport strukturasini diversifikatsiya qilish zarurligini yaqqol ko‘rsatmoqda [3]. Xususan, mamlakat eksport salohiyatini oshirish orqali valyuta tushumlarini ko‘paytirish, import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarishni rag‘batlantirish va mahalliy sanoatning raqobatbardoshligini kuchaytirish strategik ahamiyat kasb etmoqda [4]. Mazkur mavzuning dolzarbligi shundaki, globallashuv sharoitida har bir mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi bevosita uning tashqi savdo faoliyati samaradorligiga bog‘liqdir [5]. O‘zbekiston uchun tashqi savdo aylanmasini takomillashtirish nafaqat iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, balki yangi ish o‘rinlarini yaratish, aholi turmush darajasini oshirish va investitsion jozibadorlikni oshirishda ham fundamental rol o‘ynaydi [6]. Ayni paytda mamlakatning tashqi savdo siyosatida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud bo‘lib, ular eksport turlarini diversifikatsiya qilishdagi cheklovlar, qo‘shilgan qiymati yuqori mahsulotlar eksportining past ulushi, transport-logistika infratuzilmasidagi kamchiliklar, texnik reglamentlar va standartlarning xalqaro talablarga mos emasligi kabilardir [7]. Ushbu muammolarni ilmiy asosda tahlil qilish va ularga yechim taklif etish O‘zbekiston iqtisodiyotining jahon bozoridagi o‘rnini mustahkamlash uchun muhimdir. Tashqi savdo nazariyalari va amaliyotlari bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, Devid Rikardo (1817) o‘zining "Soliqqa tortish prinsiplari" asarida qiyosiy ustunlik nazariyasini ilgari surgan bo‘lib, mamlakatlar o‘zlariga nisbatan samaraliroq ishlab chiqarish imkoniga ega bo‘l ...