KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining tashqi savdo aylanmasi so'nggi yillarda sezilarli dinamikani namoyish etmoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatning tashqi savdo aylanmasi hajmi 62,6 milliard dollarni tashkil etib, 2022-yilga nisbatan 15,9% ga o'sdi [1]. Xususan, eksport hajmi 24,5 milliard dollarni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 23,8% ga oshgan bo'lsa, import hajmi 38,1 milliard dollarga yetib, 11,3% o'sishni ko'rsatdi [1]. Ushbu raqamlar mamlakat iqtisodiyotining jahon bozoriga integratsiyalashuvi jarayonini jadallashtirish, yangi savdo hamkorliklarini yo'lga qo'yish va eksport salohiyatini oshirish borasidagi islohotlarning bevosita natijasidir. Biroq, tashqi savdo balansida kuzatilayotgan defitsit, ya'ni importning eksportdan ustunligi (2023-yilda 13,6 milliard dollar) [1], mamlakat iqtisodiy barqarorligi uchun potensial xavf tug'dirishi mumkin va bu borada chuqur tahlil hamda samarali takomillashtirish yo'llarini izlash zaruriyatini keltirib chiqarmoqda. Global iqtisodiy o'zgarishlar, raqamlashtirish jarayonlari va yangi savdo bloklarining shakllanishi sharoitida O'zbekistonning tashqi savdo aylanmasini takomillashtirish masalasi o'ta dolzarbdir. Mamlakatning geografik joylashuvi, diversifikatsiya qilinmagan eksport tarkibi va qo'shilgan qiymati yuqori bo'lmagan mahsulotlarning ustunligi kabi omillar eksport salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda [2]. Bundan tashqari, jahon bozorlarida narxlarning o'zgaruvchanligi, transport logistikasidagi cheklovlar va xalqaro savdo qoidalaridagi murakkabliklar ham O'zbekiston tashqi savdo aylanmasining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu muammolar mahalliy ishlab chiqaruvchilarning raqobatbardoshligini oshirish, eksportga yo'naltirilgan tarmoqlarni qo'llab-quvvatlash va investitsiya muhitini yaxshilash orqali hal etilishi mumkin. Bu esa, o'z navbatida, iqtisodiy o'sishni ta'minlash va aholi farovonligini oshirish uchun asos bo'ladi. Tashqi savdo aylanmasi va uni takomillashtirish yo'llari masalasi jahon iqtisodiyotining eng muhim tadqiqot yo'nalishlaridan biri hisoblanadi. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida" asarida mutlaq ustunlik nazariyasini ilgari surib, mamlakatlarning o'ziga xos resurslari va ishlab chiqarish imkoniyatlari asosida savdo qilishining o'zaro manfaatli ekanli ...