KURS ISHI

KIRISH Global raqamli arxivlar va manbalar bazalari bozorining hajmi 2023-yilda 27.5 milliard dollarni tashkil etgan bo‘lib, 2030-yilga borib bu ko‘rsatkichning yillik o‘sish sur’ati 10.3% ni tashkil etishi kutilmoqda [1]. O‘zbekistonda esa so‘nggi besh yilda arxiv hujjatlaridan foydalanishga bo‘lgan qiziqish sezilarli darajada oshdi, xususan, 2023-yilda Davlat arxivlariga kelib tushgan so‘rovlar soni 2019-yilga nisbatan 40% ga ko‘paygani kuzatildi [2]. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 22-sentabrdagi “Arxiv ishi va ish yuritish sohasini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4832-son qarori ijrosi doirasida arxiv hujjatlarining raqamlashtirish ishlari jadallashgan bo‘lsa-da, ularning akademik tadqiqotlarda samarali qo‘llanilishi borasida hali ko‘plab imkoniyatlar mavjud [3]. Tarix fanining rivojlanishi bevosita birlamchi manbalarga tayanadi va O‘zbekiston tarixining boy merosini o‘rganishda arxiv hujjatlari fundamental ahamiyat kasb etadi, shu boisdan ham ulardan oqilona foydalanish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqish zarurdir. Bugungi kunda mamlakatimizda “O‘zbekiston tarixi” fanini rivojlantirish uchun tarixiy manbalar – arxiv hujjatlaridan samarali foydalanish eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. An’anaviy arxiv ishi metodologiyalari zamonaviy raqamli texnologiyalar imkoniyatlari bilan integratsiyalashmasligi natijasida, tadqiqotchilar ko‘pincha kerakli ma’lumotlarga tez va osonlik bilan kira olmayaptilar, bu esa ilmiy izlanishlar samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda [5]. Shuningdek, arxiv hujjatlarini tasniflash, kataloglashtirish va saqlashda zamonaviy standartlarning to‘liq joriy etilmagani, raqamli arxivlar yaratishda yagona platformaning yo‘qligi hamda xalqaro tajriba bilan integratsiya darajasining pastligi kabi muammolar tadqiqotchilar uchun katta to‘siq bo‘lmoqda [6]. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, mavjud muammolarga yechim topishga va arxiv hujjatlaridan foydalanish tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar berishga qaratilgan bo‘lib, bu o‘z navbatida O‘zbekiston tarixining yangi qirralarini ochishga xizmat qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda bir qancha nufuzli olimlar arxivshunoslik va manbashunoslik sohasida salmoqli ishlar qilgan. Donald A. Ritchie (2007) “Doing Oral History” asarida og‘zaki tarix manbala ...