KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning jahon iqtisodiyotidagi integratsiyasi tobora chuqurlashib borayotgan bir davrda eksport salohiyatini oshirish milliy iqtisodiy rivojlanishning ustuvor yo'nalishlaridan biriga aylangan. Jahon savdo tashkiloti (XST) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda global tovar va xizmatlar eksporti hajmi 32 trillion AQSH dollarini tashkil etgan [1]. O'zbekistonning 2023-yildagi eksport hajmi esa 21.6 milliard AQSH dollariga yetgan bo'lib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 24.2% o'sishni ko'rsatadi [2]. Bu o'sish dinamikasi mamlakat iqtisodiyotining jahon bozorlariga integratsiyalashuvini va eksportga yo'naltirilgan siyosatning samaradorligini aks ettiradi. Ayniqsa, O'zbekistonning YIMdagi eksport ulushining 2023-yilda 27.8% ga yetgani [2], eksportning iqtisodiy o'sishdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Resurslarni samarali taqsimlash, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish va yangi bozorlarga chiqish orqali mamlakat barqaror iqtisodiy rivojlanishga erishishi mumkin. Biroq, mavjud imkoniyatlarga qaramay, O'zbekistonda eksport tarkibini diversifikatsiya qilish, qo'shimcha qiymatli mahsulotlar ulushini oshirish, raqobatbardoshlikni kuchaytirish hamda bozor mexanizmlari orqali eksportga yo'naltirilgan korxonalar faoliyatini rag'batlantirishda qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, eksport tovarlarining asosiy qismini xomashyo va past darajadagi qayta ishlangan mahsulotlar tashkil etishi [3], xalqaro logistika infratuzilmasining yetarli darajada rivojlanmaganligi [4] va kichik va o'rta biznes subyektlarining xalqaro bozorlarga chiqishdagi moliyaviy va ma'muriy to'siqlar [5] mavjud dolzarb masalalardir. Shu sababli, bozor mexanizmlarini chuqur tahlil qilish va ularni O'zbekiston sharoitiga moslashtirish, eksportni rivojlantirish uchun yangi va samarali strategiyalarni ishlab chiqish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biridir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha jahon olimlari tomonidan ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligi tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida absolyut ustunlik nazariyasini ilgari surib, mamlakatlar o'zlari eng samarali ishlab chiqaradigan mahsulotlarni eksport qilishlari kerakligini ta'kidlagan [6]. David Rikardo (1817) esa qiyosiy ustunlik nazariyasini rivojlantirib, mamlakatlar o'zlarida nisbatan kamroq resurs sarflab ishlab chiqaradigan mahsulotlarga ixt ...