KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM) 6% ga o‘sgan bo‘lib, bu o‘sishning asosiy drayverlaridan biri bozor iqtisodiyoti tamoyillarining yanada mustahkamlanishi va raqobat muhitini yaxshilashga qaratilgan islohotlar bilan bog‘liqdir [1]. Jumladan, Raqobatni rivojlantirish qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda davlat ulushi bo‘lgan korxonalarning tovar bozoridagi ulushi 2017-yilga nisbatan 10% ga kamaygan bo‘lsa-da, ba’zi tarmoqlarda, xususan, energetika, transport va aloqa sohalarida yuqori konsentratsiya saqlanib qolmoqda, bu esa erkin raqobatga to‘siq bo‘lib xizmat qilmoqda [2]. So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda yuzaga kelgan monopolistik holatlarni bartaraf etish bo‘yicha 120 dan ortiq chora-tadbirlar amalga oshirilganiga qaramay, mahalliy bozorlarda, xususan, mahalliy ishlab chiqaruvchilar orasida kartel kelishuvlarining oldini olish va ularni aniqlash samaradorligi hali ham past darajada qolmoqda, bu esa iste’molchilar narxlarining sun’iy oshishiga olib kelmoqda [3]. Raqobatni cheklovchi xatti-harakatlar natijasida mamlakat iqtisodiyoti har yili o‘rtacha 0.5-1% YaIM yo‘qotishiga duch keladi, bu esa o‘z navbatida investitsion jozibadorlikni pasaytiradi va innovatsiyalarni sekinlashtiradi [4]. Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotining modernizatsiya qilinishi va xalqaro bozorlarga integratsiyalashuvi sharoitida raqobat muhitini shakllantirish va monopolistik faoliyatni cheklash davlat iqtisodiy siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biridir. Mavjud qonunchilik normalarining amaldagi samaradorligini tahlil qilish, ularning xalqaro standartlarga muvofiqligini baholash va takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Chunki, bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobatning yo‘qligi yoki cheklanganligi narxlarning oshishiga, tovarlar va xizmatlar sifatining yomonlashishiga, innovatsiyalarning sustlashishiga hamda umumiy iqtisodiy samaradorlikning pasayishiga olib keladi. Ayniqsa, global raqobat kuchayib borayotgan bir paytda, mamlakat ichidagi adolatsiz raqobat sharoitlari mahalliy ishlab chiqaruvchilarning tashqi bozorlarga chiqish imkoniyatlarini cheklaydi va xorijiy investorlar uchun salbiy signal beradi. Shuning uchun, raqobatni rivojlantirish va monopoliya holatlariga qarshi kurashish nafaqat iste’molchilar manfaatlarini himoya qilish, balki iqtisodiyotning barqaror o‘sishini ta’minlash, i ...