KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda xususiylashtirish jarayonlari so'nggi yillarda iqtisodiy islohotlarning markaziy yo'nalishlaridan biriga aylandi. Xususan, 2017-2023 yillarda mamlakatda 2500 ga yaqin davlat aktivlari xususiylashtirilib, ulardan tushgan mablag'lar qariyb 20 trillion so'mni tashkil etgan [1]. Davlat aktivlarini boshqarish agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023 yilning o'zida 1000 dan ortiq davlat mulki obyekti xususiy sektorga sotilgan, bu esa umumiy davlat ulushini iqtisodiyotdagi ishtirokini 30% dan kamaytirish bo'yicha strategik maqsadlarga xizmat qiladi [2]. Shu bilan birga, Xalqaro Valyuta Jamg'armasi (XVF) prognozlariga ko'ra, xususiylashtirishdan kutilayotgan umumiy investitsiya salohiyati 5 milliard AQSH dollaridan oshishi mumkin, bu esa ishlab chiqarish samaradorligini o'rtacha 15-20% ga oshirish imkonini beradi [3]. Ushbu raqamlar xususiylashtirish jarayonlarining nafaqat fiskal, balki iqtisodiy o'sish va raqobatni kuchaytirishdagi muhim rolini ko'rsatadi. Bugungi kunda xususiylashtirish jarayonlarining o'rganilishi muhim ahamiyat kasb etadi, chunki bu sohada hali hal etilmagan ko'plab muammolar mavjud. Xususan, xususiylashtirilgan korxonalarning keyingi faoliyatida samaradorlikni ta'minlash, monopoliyalarning oldini olish, shaffoflik va adolatli raqobat muhitini yaratish kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda. O'zbekistonning iqtisodiy o'sish strategiyasi doirasida davlat ulushini kamaytirish va xususiy sektorni rivojlantirish ustuvor vazifa bo'lgani sababli, xususiylashtirish jarayonlarining bosqichlarini tizimli tahlil qilish, ularning samaradorligini baholash va takomillashtirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud [4]. Xususiylashtirishdan keyingi korporativ boshqaruvni kuchaytirish va investorlarning huquqlarini himoya qilish masalasi ham iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim o'rin tutadi. Xususiylashtirish jarayonlarining nazariy asoslari va amaliy tajribasi xalqaro miqyosda ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, J. Stiglitz (1994) o'z tadqiqotlarida xususiylashtirishning institutsional asoslarini va uning iqtisodiy o'sishga ta'sirini tahlil qilib, noto'g'ri amalga oshirilgan xususiylashtirish islohotlari iqtisodiyotda samarasizlik va korrupsiyaga olib kelishi mumkinligini ko'rsatgan [5]. R. La Porta va A. Shleifer (2008) korporativ boshqaruvning xususiylashtirilgan korxonalarning sama ...