KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotida axborot texnologiyalari va kognitiv jarayonlar bilan bog'liq xizmatlar hajmi 2023-yilda 1,5 trillion dollardan oshdi [1]. O'zbekistonda esa 2023-yilning birinchi yarim yilligida raqamli iqtisodiyotning YaIMdagi ulushi 5% ga yetdi, bu esa o'tgan yilga nisbatan 1,2 foiz bandga o'sganligini ko'rsatmoqda [2]. Ushbu tendentsiyalar shaxsning dunyoni qabul qilish va o'zining psixik tuzilmalarini shakllantirish jarayoni — perseptiv obrazni tashkillashtirishning zamonaviy psixologiya, pedagogika, menejment va marketing kabi ko'plab sohalarda ahamiyati ortib borayotganligini ko'rsatadi. Ayniqsa, shaxsning kognitiv sxemalarini tushunish, attitudelarini o'zgartirish, ijtimoiy persepsiya jarayonlarini optimallashtirish va Gestalt tamoyillari asosida yaxlitlikni shakllantirish kabi masalalar dolzarb bo'lib qolmoqda. Biroq, O'zbekiston sharoitida mazkur jarayonlarni chuqur ilmiy tahlil qilish, milliy mentalitet va madaniy xususiyatlarni hisobga olgan holda amaliy tavsiyalar ishlab chiqishda hali ham yetarli tadqiqotlar mavjud emas, bu esa mavjud muammolarni bartaraf etish yo'lida to'siq bo'lmoqda. Bugungi kunda Perseptiv obrazni tashkillashtirish muammosi global miqyosda keng ko'lamli tadqiqotlar obyekti bo'lib kelgan. Jahon psixologiyasi ilmida taniqli olimlardan biri bo'lgan J.J. Gibson (1979) o'zining "ekologik optika" nazariyasi bilan atrof-muhitni faol o'rganish orqali ob'ektiv ma'lumotlar qabul qilinishini ta'kidlagan [3]. U. Neisser (1967) esa persepsiya jarayonini axborotni qayta ishlash modeli asosida tushuntirib, kognitiv sxemalarning rolini alohida ko'rsatib o'tgan [4]. Gestalt psixologiyasining asoschilaridan biri M. Wertheimer (1923) idrokni tashkillashtiruvchi qonuniyatlarni (yaqinlik, yaxlitlik, yaxshi davomiylik) ochib bergan bo'lsa, L. Festinger (1957) kognitiv dissonans nazariyasi orqali shaxsning ichki qarama-qarshiliklarni bartaraf etishga intilishini tushuntirgan [5]. A. Bandura (1986) ijtimoiy-kognitiv nazariyasi doirasida ijtimoiy o'rganish va kuzatish orqali perseptiv obrazlarning shakllanishiga e'tibor qaratgan [7]. O'zbekistonlik tadqiqotchilardan O.R. Gafforov (2019) o'zbek xalqi mentalitetini hisobga olgan holda ijtimoiy persepsiya jarayonlarini tahlil qilgan bo'lsa, N.K. To'ychiyev (2020) o'quvchilarning kognitiv sxemalarini rivojlantirishning pedagogik-psixologik asoslarini tadqiq etgan [8]. Shuningdek, M.A. Alimb ...