KURS ISHI

KIRISH 2022-yilgi PISA natijalariga ko'ra, O'zbekiston o'quvchilarining matematik savodxonlik bo'yicha o'rtacha balli 364 ballni tashkil etdi, bu OECD mamlakatlari o'rtacha balli (472 ball) dan ancha pastdir [1]. Bu ko'rsatkich matematik ta'lim sifatini oshirish va o'quvchilarda mustaqil fikrlash ko'nikmalarini rivojlantirish zaruriyatini yaqqol ko'rsatib turibdi. Xususan, OECD mamlakatlari ichida matematik savodxonlik bo'yicha yetakchi hisoblangan Singapur o'quvchilarining o'rtacha balli 575 ballni tashkil etgan holda, ularning muammolarni yechish va tanqidiy fikrlash qobiliyatlari yuqori darajada ekanligi qayd etilgan [2]. Shuningdek, O'zbekistonda mustaqil fikrlashni rivojlantirish bo'yicha mavjud o'quv dasturlari va metodik yondashuvlar yetarli darajada samarali emasligi, bu esa xalqaro baholash dasturlari, jumladan, PISA testlarida past natijalarga olib kelayotgani ta'kidlanmoqda [3]. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki 21-asr ko'nikmalari, xususan, tanqidiy va mustaqil fikrlash qobiliyatlari mehnat bozori talablari va shaxsiy muvaffaqiyat uchun asosiy omilga aylangan [4]. PISA dasturida matematik savodxonlikni baholashda mustaqil fikrlashni rivojlantirishga e'tibor qaratish orqali, o'quvchilarni nafaqat formulalarni yodlashga, balki real hayotiy muammolarni matematik usullarda tahlil qilib, ularga ijodiy yechimlar topishga o'rgatish muhim ahamiyat kasb etadi [5]. Bu esa O'zbekistonning kelajakda raqobatbardosh kadrlar yetishtirish va iqtisodiy rivojlanish strategiyasining ajralmas qismidir. Mavjud o'quv dasturlarida mustaqil fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan amaliy topshiriqlar va loyiha ishlarining yetishmasligi, o'qituvchilarning bunday yondashuvlarni qo'llashdagi tajriba va ko'nikmalari cheklanganligi kabi hal etilmagan muammolar ushbu tadqiqotning asosiy zaruriyatini belgilaydi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan chuqur tahlil qilingan. Xalqaro miqyosda, Andreas Schleicher (2016) PISA dasturining metodologik asoslarini ishlab chiqib, uning ta'lim sifatini baholashdagi ahamiyatini ko'rsatdi [6]. Carol Dweck (2006) o'zining "Mindset" nazariyasida o'quvchilarda "o'sish mentaliteti"ni shakllantirish, ularning mustaqil fikrlash va muammolarni yechish qobiliyatlarini aniq miqdorda yaxshilash imkonini beradiini isbotladi [7]. David Jonassen (2011) "Constructionist Learning" yondash ...