KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 6,0% ga o‘sgan bo‘lsa, inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]. Pul-kredit siyosati, Markaziy bankning asosiy stavka, majburiy rezerv normalari va ochiq bozor operatsiyalari kabi vositalaridan foydalanib, iqtisodiy o‘sishni qo‘llab-quvvatlash va narxlar barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi [2]. Global iqtisodiyotda, ayniqsa 2020-yildagi pandemiya va keyingi geosiyosiy keskinliklar fonida, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlarning Markaziy banklari inflyatsiyani jilovlash va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash o‘rtasidagi nozik muvozanatni topishga intilmoqda. Masalan, Yevropa Markaziy banki 2023-yilda inflyatsiyani maqsadli 2% darajasiga qaytarish maqsadida asosiy foiz stavkalarini bir necha bor oshirdi, bu o‘z navbatida Yevrohududda iqtisodiy faollikning sekinlashishiga olib keldi [3]. Ushbu sharoitda, pul-kredit siyosatining iqtisodiy o‘sishga ta’sir mexanizmlarini chuqur tahlil qilish, ayniqsa O‘zbekiston kabi transformatsiyadagi iqtisodiyot uchun, dolzarb ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Hozirgi global iqtisodiy notinchliklar, xususan, energiya narxlarining o‘zgaruvchanligi, ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar va geosiyosiy xatarlar fonida, pul-kredit siyosati samaradorligi yangi sinovlarga duch kelmoqda. O‘zbekiston iqtisodiyotida ham yuqori inflyatsiya bosimi, kredit bozorlarining chuqurlashuvi zarurati va investitsiyalarni rag‘batlantirish kabi muammolar mavjud [4]. Xususan, 2023-yilda aholi va korxonalarga ajratilgan kreditlar hajmi 2022-yilga nisbatan 17% ga o‘sganiga qaramay, mazkur kreditlarning iqtisodiyot tarmoqlariga samarali taqsimlanishi va ularning investitsion loyihalarga yo‘naltirilishi borasida hamon dolzarb masalalar saqlanib qolmoqda [5]. Shuningdek, pul-kredit siyosatining translyatsiya mexanizmlarini to‘liq tushunmaslik va ularning real iqtisodiyotga ta’sirini yetarli darajada baholamaslik, Markaziy bank tomonidan qabul qilinayotgan qarorlarning kutilgan natijalarga olib kelmasligi xavfini oshiradi. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqlarni to‘ldirishga, ya’ni pul-kredit siyosatining iqtisodiy o‘sishga ta’sirini chuqur tahlil qilish, dolzarb muammolarni aniqlash va ularni hal etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Pul-kredit siyosati va iqtisodiy o‘sish munosabat ...