KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YaIM) o‘sish sur’ati 6,0%ni tashkil etgan bo‘lsa-da [1], inflyatsiya darajasi 9,2%ga yetdi [2]. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish bilan birga narxlar barqarorligini ta’minlash muammosining dolzarbligini yaqqol ko‘rsatadi. Markaziy bankning asosiy stavkasi 2023-yil oxirida 14% darajasida saqlanib qolganiga qaramay [3], mamlakat iqtisodiyotida kreditlash hajmi 2023-yil yakuni bo‘yicha 28,1%ga oshib, 526,3 trillion so‘mni tashkil etdi [4]. Bu esa pul-kredit siyosati choralarining iqtisodiyotga ta’sirini chuqur tahlil qilish, uning iqtisodiy o‘sishga ta’sir mexanizmlarini baholash hamda mavjud muammolarga yechim topish zaruratini keltirib chiqaradi. Xususan, 2024-yilga mo‘ljallangan inflyatsiya prognozi 8-9% oralig‘ida belgilangani [3] va iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlash zarurati, pul-kredit siyosatining muvozanatli va samarali yondashuvlarini talab qiladi. Jahon iqtisodiyotidagi murakkab vaziyat, jumladan, global inflyatsiya bosimi, xalqaro savdo munosabatlaridagi o‘zgarishlar va geosiyosiy keskinliklar O‘zbekiston iqtisodiyotiga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda. Bunday sharoitlarda pul-kredit siyosati iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, investitsion muhitni yaxshilash va barqaror iqtisodiy o‘sishga erishishda muhim rol o‘ynaydi. Ammo, Markaziy bankning erkin bozorda foiz stavkalarini tartibga solish, valyuta siyosatini boshqarish va bank tizimining barqarorligini ta’minlash borasidagi harakatlari, asosan, inflyatsion targetlash rejimi doirasida amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, pul-kredit siyosatining turli kanallari orqali (foiz stavkasi kanali, kredit kanali, valyuta kursi kanali, aktiv narxlari kanali va umidlar kanali) iqtisodiy o‘sishga ta’sirini chuqur tahlil qilish va bu mexanizmlarni yanada samarali ishlashini ta’minlash, amaliyotda hal etilmagan qator muammolarni keltirib chiqarmoqda. Jumladan, pul-kredit siyosati choralarining real sektorga ta’sirini baholashda yuzaga keladigan vaqt laglari, banklarning kreditlash faolligi va aholining iste’mol xatti-harakatlariga ko‘rsatiladigan aniq ta’sirlar har doim ham kutilgan natijani bermayapti. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Milton Friedman (1968) o‘zining monetarizm nazariyasi bilan pul massasi va inflyatsiya o‘rtasidagi bog‘liql ...