KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekistonda yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich, avvalgi yillardagi ikki xonali raqamlarga nisbatan pasaygan bo'lsa-da, pulning qadrsizlanishi iqtisodiy barqarorlik va aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatuvchi omil bo'lib qolmoqda [2]. Jahon iqtisodiyotida ham inflyatsiya muammosi dolzarb bo'lib, 2022-yilda global miqyosda o'rtacha inflyatsiya darajasi so'nggi 40 yildagi eng yuqori ko'rsatkich – 8,7% ga yetdi [3]. Xususan, rivojlangan mamlakatlarda, jumladan AQShda 40 yil ichidagi eng yuqori 9,1% inflyatsiya [4] va Yevrohududda 10,6% inflyatsiya kuzatildi [5]. Ushbu holat, davlatlar inflyatsiyani jilovlash uchun qat'iy pul-kredit va fiskal siyosat choralarini qo'llashga majbur qilmoqda. O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi jarayonida, tashqi inflyatsion bosimlar va ichki tarkibiy omillar ta'siri ostida pulning qadrsizlanishi muammosi yanada murakkablashmoqda, bu esa uning chuqur tahlili va samarali yechimlarni talab qiladi. Bugungi kunda pulning qadrsizlanishi muammosi, nafaqat makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, balki aholi farovonligini oshirish, investitsion muhitni yaxshilash va barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash uchun hal etilishi lozim bo'lgan asosiy masalalardan biri hisoblanadi. Mamlakat iqtisodiyotida, ayniqsa energiyaning oqilona narxini aniqlash va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash borasidagi qiyinchiliklar inflyatsion kutishlarga kuchli ta'sir ko'rsatmoqda [6]. Bu esa o‘z navbatida milliy valyutaning barqarorligiga salbiy ta'sir ko'rsatib, inflyatsiya darajasini maqsadli ko'rsatkichlarda ushlab turish bo'yicha Markaziy bank va Hukumat oldida jiddiy vazifalarni qo'ymoqda. Pulning qadrsizlanishini jilovlash bo'yicha mavjud siyosatlarning samaradorligini oshirish, yangi mexanizmlarni ishlab chiqish va aholining inflyatsion kutishlarini boshqarish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar bugungi kunning dolzarb ehtiyoji hisoblanadi. Inflyatsiya hodisasi va uni jilovlash usullari jahon iqtisodiyotida ko'plab olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Milton Fridman (1963) pul nazariyasini rivojlantirib, "Inflyatsiya har doim va hamma yerda pul hodisasidir" degan g'oyani ilgari surgan va pul taklifining o'sishi bilan inflyatsiya o'rtasidagi to'g'ri proporsional bog'liqlikni isbotlagan [7]. Robert Lukas (1976) ratsional kutishlar nazariyasini ishlab chiqqan bo ...