KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyoti so‘nggi yillarda murakkab transformatsiyalarni boshdan kechirmoqda, bu jarayonda global yalpi ichki mahsulot (YaIM) 2023-yilda taxminan 105 trillion dollarga yetdi [1]. Shu bilan birga, iqtisodiy o'sish sur'atlari rivojlangan mamlakatlarda o'rtacha 1.5-2.5% atrofida bo'lsa, rivojlanayotgan davlatlarda bu ko'rsatkich 4-5% ga yetishi mumkin [2]. O'zbekistonda esa 2023-yilda YaIM o'sishi 6% dan oshib, raqamli iqtisodiyotning ulushi 12% ga yetdi [3]. Biroq, iqtisodiy rivojlanishning barqarorligini ta'minlash va yangi innovatsion g'oyalarni joriy etishda qadimgi madaniy va falsafiy qadriyatlarning ta'siri kam o'rganilgan soha bo'lib qolmoqda. Global kontekstda, masalan, Xitoyning "Bir kamar, bir yo'l" tashabbusining iqtisodiy diplomatiyasi Konfutsiy falsafasining ta'siri bilan izohlansa, G'arbda protestant etikasi kapitalizm rivojiga asos bo'lganligi haqida ko'plab tadqiqotlar mavjud [4]. Bu holat, tarixiy g'oyalarning zamonaviy iqtisodiy siyosatdagi rolini chuqur tahlil qilish zaruratini ko'rsatadi. Mazkur tadqiqotning dolzarbligi shundaki, hozirgi globallashuv sharoitida iqtisodiy siyosatni shakllantirishda faqatgina moliyaviy va texnologik omillarga e'tibor qaratish yetarli emas. Institutsional va madaniy omillarning, xususan, qadimgi xalqlarning iqtisodiy g'oyalarining zamonaviy rivojlanishga ta'sirini tushunish, barqaror iqtisodiy modellar yaratishda muhim ahamiyat kasb etadi [6]. Misol uchun, ko'plab rivojlanayotgan davlatlar, jumladan O'zbekiston, iqtisodiy islohotlarni amalga oshirar ekan, xalqning o'ziga xos qadriyatlari va an'analarini hisobga olishlari shart. Aks holda, tashqaridan olib kirilgan modellar mahalliy sharoitga mos kelmay, kutilgan natijalarni bermasligi mumkin. Shuningdek, xulq-atvor iqtisodiyoti nuqtai nazaridan, qadimgi madaniy me'yorlar iste'molchilarning qaror qabul qilish jarayonlariga, investitsiya xulq-atvoriga va tadbirkorlik madaniyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatadi, biroq bu ta'sirning miqdoriy bahosi va optimal tatbiq etish mexanizmlari yetarlicha ishlab chiqilmagan [7]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha, qadimgi g'oyalarning iqtisodiy rivojlanishga ta'siri masalasi jahon miqyosida bir qator nufuzli olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Masalan, Maks Veber (Max Weber) o'zining "Protestant etikasi va kapitalizm ruhi" asarida protestantizmning mehnatga bo'lgan munosabat va jamg'arish madaniyatiga ...