KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023-yil yakunlari bo‘yicha hisobotiga ko‘ra, mamlakatda naqd pul muomalasi hajmi 2022-yilga nisbatan 15,3% ga o‘sib, 107,4 trillion so‘mni tashkil etgan, bu esa iqtisodiyotda pul mexanizmlarining barqaror o‘rnini ko‘rsatadi [1]. Global miqyosda, jahon pul bozorining umumiy hajmi 2023-yilda taxminan 1,5 kvintillion AQSH dollariga yetgan bo‘lib, bu turli mamlakatlar iqtisodiyotidagi pul tizimlarining xilma-xilligi va dinamikligini aks ettiradi [2]. Shu bilan birga, tarixiy kontekstdagi pul tizimlarini o‘rganish, zamonaviy moliyaviy muassasalarning kelib chiqishi va evolyutsiyasini tushunish uchun fundamental ahamiyatga ega. Qadimgi Yunoniston pul tizimi esa o‘zining turli xil tanga birliklari, masalan, draxma, obol, tetradraxma va stater kabi asosiy pul birliklari bilan ajralib turgan. Bu tizim zamonaviy moliyaviy muassasalar va iqtisodiy jarayonlarning ilk poydevorlaridan biri bo‘lganligi sababli, uning batafsil tahlili hozirgi pul-kredit siyosati va pul nazariyasini chuqurroq anglashga yordam beradi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi shundaki, qadimgi tsivilizatsiyalarning pul tizimlarini o‘rganish hozirgi iqtisodiy muammolarga, jumladan inflyatsiya, deflyatsiya va pulning qadrsizlanishi kabi hodisalarga yechim topishda tarixiy parallel va saboqlar berishi mumkin. Misol uchun, polislar o‘rtasidagi savdo-sotiq munosabatlari, tanga zarb etish standartlari va ularning iqtisodiy barqarorlikka ta’siri bugungi xalqaro valyuta tizimlarining muammolari bilan bevosita bog‘liq. Hozirgi kunda markaziy banklarning pul siyosatini shakllantirishda qadimgi pul muomalasi mexanizmlaridan olingan saboqlar, masalan, metall qiymatiga asoslangan pulning afzalliklari va kamchiliklari, muhim rol o‘ynashi mumkin. Ayniqsa, global iqtisodiyotning beqarorlik sharoitida, moliyaviy tizimlarning barqarorligini ta’minlash va pulning qadrini saqlab qolish masalalari dolzarb bo‘lib qolmoqda, shu sababli tarixiy tajribalar hozirgi muammolarni hal etishda muhim maslahatlar beradi [3]. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari orasida bir qator fundamental tadqiqotlar mavjud. Britaniyalik tarixchi va numizmatika mutaxassisi S. S. Kraay (1976) o‘zining "Archaic and Classical Greek Coins" nomli asarida qadimgi yunon tangalarining zarb etish texnologiyalari, dizayni va iqtisodiy ahamiyatini chuqur tahlil qilgan, shuningd ...