KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy nizolarni hal etish jarayonida qarshi da'vo institutining ahamiyati tobora ortib bormoqda, chunki u sud iqtisodiy jarayonining samaradorligini oshirish va taraflar manfaatlarining kompleks himoyasini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. So'nggi yillarda, O'zbekistonda tadbirkorlik subyektlari o'rtasidagi iqtisodiy nizolar soni sezilarli darajada o'sish tendensiyasiga ega bo'lib, Oliy sudning 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, iqtisodiy sudlar tomonidan ko'rib chiqilgan da'vo arizalari soni 2022-yilga nisbatan 18% ga oshgan [1]. Xususan, asosiy da'vo bilan birga qarshi da'volarni ko'rib chiqish orqali bitta sud jarayonida bir-biriga bog'liq bo'lgan talablarni hal etish sud yuklamasini kamaytiradi va qarorlarning qat'iyligini ta'minlaydi. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiy protsessual kodeksining (IPK) 159-moddasiga asosan qarshi da'vo berish imkoniyati sud jarayonlarini optimallashtirishga xizmat qiladi, chunki bu bir nechta sud ishlarini bitta ish doirasida birlashtirish imkonini beradi. Shuningdek, Jahon bankining "Biznes yuritish" (Doing Business) hisobotiga ko'ra, nizolarni hal etish muddatini qisqartirish O'zbekistonda investitsion muhitni yaxshilashga xizmat qiluvchi asosiy omillardan biri sifatida qayd etilgan [2]. Qarshi da'vo institutining samarali qo'llanilishi sud jarayonlarining umumiy xarajatlarini kamaytirishga, sud qarorlarining izchilligini ta'minlashga va biznes uchun yuridik xatarlarni minimallashtirishga yordam beradi. Bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi va tadbirkorlik muhitining yanada qulaylashuvi uchun zamin yaratadi. Biroq, ushbu institutning nazariy asoslari va amaliy qo'llanilishida hali ham bir qator muammolar mavjud bo'lib, ular sud amaliyotida turlicha talqinlarga va protsessual kechikishlarga sabab bo'lmoqda. Ayniqsa, qarshi da'voni qabul qilish shartlari, uning asosiy da'vo bilan bog'liqlik darajasi va protsessual muddatlarga rioya qilish masalalari bo'yicha yagona yondashuvning shakllanmaganligi huquq qo'llash amaliyotida qiyinchiliklar tug'dirmoqda. Shuningdek, raqamli texnologiyalar va elektron sud jarayonlarining rivojlanishi sharoitida qarshi da'volarni elektron shaklda qabul qilish va ko'rib chiqish tartibini takomillashtirish masalasi ham dolzarb ahamiyat kasb etmoqda [3]. Qarshi da'vo tushunchasi va uni qabul qilish tartibi masalasi xalqaro miqyosda ko'plab huquqshunos olimlar va pro ...