KURS ISHI

KIRISH Markaziy Osiyoda milliy-hududiy chegaralanish va uning natijasida Qirg‘iziston (Qozog‘iston) ASSRning tashkil topishi XX asr boshlaridagi eng muhim siyosiy va ijtimoiy jarayonlardan biri hisoblanadi. Bu davr mintaqaning kelgusi taraqqiyotini belgilab bergan tub o‘zgarishlar bilan xarakterlanadi. Xususan, 1920-yillarda O‘rta Osiyodagi etnik chegaralarni qayta ko‘rib chiqish jarayoni natijasida mustaqil milliy respublikalar barpo etilgan. Ushbu jarayon nafaqat siyosiy xarita, balki mintaqa aholisining o‘ziga xos milliy o‘zligini anglashiga ham chuqur ta’sir ko‘rsatgan. O‘zbekiston Respublikasi Davlat Statistika qo‘mitasining 2023-yil ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda tarixiy merosni chuqur o‘rganishga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar soni so‘nggi besh yilda 35% ga oshgan [1]. Bu esa o‘tmishdagi muhim voqealarga, jumladan, milliy davlatchilik shakllanishining dastlabki bosqichlariga bo‘lgan qiziqishning ortganidan dalolat beradi. Mazkur jarayonlarning zamonaviy O‘zbekiston va butun Markaziy Osiyo mintaqasi xavfsizligi, barqarorligi hamda milliy manfaatlarini belgilashdagi o‘rni beqiyosdir. Qirg‘iziston (Qozog‘iston) ASSRning tashkil topishi masalasi Markaziy Osiyo xalqlari uchun uzoq muddatli oqibatlarga ega bo‘lgan tarixiy voqea sanaladi. Hozirgi kunda mintaqaviy integratsiya va chegaraviy masalalar dolzarb bo‘lib turgan bir paytda, ushbu avtonom respublikaning shakllanishi tarixini o‘rganish hozirgi zamon siyosiy jarayonlarining ildizlarini tushunishga yordam beradi. Mazkur mavzu nafaqat tarixiy jihatdan, balki zamonaviy davlatchilik, milliy o‘zlikni anglash va mintaqaviy xavfsizlik kontekstida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Chegaralarni belgilashda etnik, iqtisodiy va siyosiy omillarning o‘zaro bog‘liqligi, shuningdek, markaziy hokimiyatning mintaqaviy siyosatdagi roli qanday bo‘lganligi, bugungi kunda ham to‘liq ochib berilmagan muammolar hisoblanadi. Bu esa mazkur kurs ishining dolzarbligini yanada oshiradi va hal etilmagan savollarga javob topishga qaratilgan tadqiqotlar zarurligini ko‘rsatadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy olimlar tomonidan turli jihatlardan tahlil qilingan. Jahon miqyosida, Terry Martin (2001) o‘zining "The Affirmative Action Empire" asarida Sovet Ittifoqidagi millat qurilishi siyosatini, jumladan, milliy-hududiy chegaralanish jarayonlarini keng qamrovli tahlil qilgan va ushbu jarayonlar qanday qilib mar ...