KURS ISHI

KIRISH Qishloq xo'jaligi mahsulotlarini saqlash va qayta ishlashda ilmiy tadqiqot uslublari fani doirasida tayyorlanayotgan ushbu kurs ishining mavzusi "Qishloq xo'jaligi mahsulotlarini quritish jarayonida regressiya va korrelyatsion tahlil usullaridan foydalanish" deb nomlanadi. Bugungi kunda dunyo bo'yicha qishloq xo'jaligi mahsulotlari bozori hajmi 8 trillion dollardan oshdi [1], bunda qayta ishlash va saqlash sanoati muhim o'rin tutadi. O'zbekistonda ham qishloq xo'jaligi sohasi iqtisodiyotning yetakchi tarmoqlaridan biri bo'lib, yalpi ichki mahsulotning 25% dan ortig'ini [2] va bandlikning 30% dan ko'prog'ini ta'minlamoqda [3]. Mahsulotning sifatini saqlash va yo'qotishlarni kamaytirishda quritish jarayoni alohida ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, O'zbekistonda yiliga 1,5 million tonnadan ortiq meva va sabzavot yetishtiriladi [4], ularning sezilarli qismini saqlash va eksport qilish uchun samarali quritish texnologiyalari zarur. Jahon bozorida quritilgan meva va sabzavotlar ulushi tobora ortib bormoqda, ammo mahalliy ishlab chiqaruvchilar uchun sifatni saqlash, energiya sarfini kamaytirish va ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish bo'yicha dolzarb muammolar mavjud. Quritish jarayonida harorat, namlik, havo oqimi tezligi kabi ko'plab omillar mahsulot sifatiga ta'sir ko'rsatadi va bu omillarning o'zaro bog'liqligini ilmiy asosda tahlil qilish, optimallashtirishni taqozo etadi. Qishloq xo'jaligi mahsulotlarini quritish jarayonida regressiya va korrelyatsion tahlil usullaridan foydalanish bo'yicha jahon miqyosida keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, professori A. Sharma (2019) o'z tadqiqotlarida quritish jarayonida namlikning diffuziya tezligini aniqlashda regressiya modelini qo'llash samaradorligini ko'rsatgan [5]. I. Petrova va uning jamoasi (2021) mevalarni muzlatib quritish jarayonida harorat va vaqtning mahsulot sifatiga ta'sirini baholashda korrelyatsion tahlildan foydalanib, aniq bog'liqliklarni aniqlaganlar [6]. J. Lee (2020) quyosh nurida quritish jarayonini optimallashtirish uchun statistik modellarni ishlab chiqqan va energiyani tejash bo'yicha tavsiyalar bergan [7]. Shu bilan birga, O'zbekiston olimlaridan A. Abdukarimov (2018) mevalarni tabiiy usulda quritish texnologiyasini takomillashtirish bo'yicha tadqiqotlar olib borgan [8]. M. Qodirov (2020) meva-sabzavotlarni quritishda quritkich parametrlari va mahsulot sifati o'rta ...