KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat sanoatida saqlash va qayta ishlash jarayonlarini optimallashtirish dunyo bo‘ylab oziq-ovqat xavfsizligi, barqarorligi va iqtisodiy samaradorligini ta’minlashda strategik ahamiyat kasb etadi. Jahon oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) ma’lumotlariga ko‘ra, global miqyosda qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining taxminan 14% [1] hosil yig‘ilgandan keyingi bosqichlarda yo‘qotiladi. Bu yo‘qotishlar rivojlanayotgan mamlakatlarda 20-40% [2] gacha yetishi mumkin, shu jumladan O‘zbekistonda ham ushbu ko‘rsatkichlar dolzarb muammolardan biridir. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligining 2023 yilgi ma’lumotlariga ko‘ra, respublikada yiliga 20 million tonnadan ortiq meva-sabzavot mahsulotlari yetishtiriladi [3]. Biroq, ushbu mahsulotlarning 15-20% [3] gacha qismi noto‘g‘ri saqlash va qayta ishlash sharoitlari tufayli yo‘qotiladi. Ayniqsa, mahsulotlarni uzoq muddat saqlash va ularning ozuqaviy qiymatini saqlab qolish uchun innovatsion texnologiyalar hamda jarayonlarni optimallashtirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, soya suti kabi muqobil oziq-ovqat mahsulotlarini qayta ishlashda eksperimentni rejalashtirish usullaridan foydalanish, resurslardan samarali foydalanishni ta’minlab, mahsulot tannarxini 10-15% [4] ga kamaytirish imkonini beradi. Ushbu tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki aholi sonining o‘sishi va oziq-ovqat resurslariga bo‘lgan talabning ortishi sharoitida mavjud mahsulotlardan maksimal darajada samarali foydalanish zaruriyati kuchaymoqda. Qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini saqlash va qayta ishlash jarayonlarining optimallashtirilmaganligi nafaqat iqtisodiy yo‘qotishlarga olib keladi, balki oziq-ovqat xavfsizligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. So‘nggi yillarda sog‘lom ovqatlanishga bo‘lgan talabning ortishi va o‘simlik asosidagi muqobil mahsulotlarga qiziqishning kuchayishi soya sutidan tayyorlangan non kabi mahsulotlarning ahamiyatini oshirmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, ishlab chiqarish jarayonlarida aniq ilmiy asoslangan yondashuvlarni, xususan, eksperimentni rejalashtirish usullarini qo‘llashni taqozo etadi. Mazkur usullar ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va resurslarni tejashda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi, shuningdek, yangi, ozuqaviy jihatdan boy mahsulotlarni yaratish imkoniyatlarini kengaytiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon mi ...