KURS ISHI

KIRISH Qishloq xoʻjaligi sohasida mehnat resurslaridan samarali foydalanish mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishini taʼminlovchi asosiy omillardan biridir. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda qishloq, oʻrmon va baliqchilik xoʻjaligida band boʻlgan aholi soni 2,8 million kishini tashkil etib, bu umumiy band aholining 21,3 foizini tashkil etgan [1]. Biroq, sohadagi mehnat unumdorligi koʻrsatkichlari, ayniqsa, rivojlangan mamlakatlar bilan solishtirganda hali ham pastligicha qolmoqda [2]. Masalan, 2022-yilda Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligida bitta ishchining yalpi mahsulotdagi ulushi $2500 atrofida boʻlgan boʻlsa, AQSHda bu koʻrsatkich $80 000 dan, Yevropa Ittifoqida esa $45 000 dan oshgan [3]. Bu esa qishloq xoʻjaligida mavjud mehnat resurslaridan samarali foydalanish mexanizmlarini qayta koʻrib chiqish va ularning unumdorligini oshirish zarurligini yaqqol koʻrsatadi. Jahon oziq-ovqat bozorida raqobatbardoshlikni oshirish, aholi ehtiyojlarini qondirish va eksport salohiyatini yuksaltirish maqsadida mehnat resurslarini oqilona boshqarish, ularning malakasini oshirish hamda ilgʻor texnologiyalarni joriy etishga alohida eʼtibor qaratish bugungi kunning dolzarb masalasidir. Mazkur mavzu bugungi kunda oʻta dolzarb boʻlib, qishloq xoʻjaligi sektorida hal etilmagan qator muammolar mavjud. Birinchidan, sohada mavsumiy ishsizlik, ayniqsa, dehqonchilik va chorvachilikda ish yuklamasining notekis taqsimlanishi, ishchi kuchidan yil davomida toʻliq foydalanilmaslik muammosi saqlanib qolmoqda [4]. Ikkinchidan, yoshlar va malakali kadrlarning qishloq xoʻjaligidan sanoat va xizmat koʻrsatish sohalariga migratsiyasi kuzatilmoqda, bu esa qishloq joylarda inson kapitali sifatining pasayishiga olib keladi [5]. Uchinchidan, qishloq xoʻjaligida zamonaviy agrotexnologiyalar, raqamli yechimlar va mexanizatsiyadan foydalanish darajasi past boʻlib, bu mehnat unumdorligini cheklamoqda [6]. Shuningdek, qishloq xoʻjaligi korxonalarida mehnatni ragʻbatlantirish tizimining nomukammalligi, ijtimoiy himoyaning yetarli emasligi ham ishchi kuchi samaradorligiga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda. Bu muammolar majmuasi qishloq xoʻjaligida mehnat resurslaridan samarali foydalanish boʻyicha chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlar oʻtkazish va aniq takliflar ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Mavzuning oʻrganilganlik darajasiga kelsak, jahon miqyos ...