KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda qonun ustuvorligini ta'minlash va sud adolatini mustahkamlash borasida amalga oshirilgan islohotlar keng ko'lamli va tizimli xarakterga ega. Xususan, O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda sudlar tomonidan jami 1,3 milliondan ortiq ish ko'rib chiqilgan bo'lib, bu 2022-yilga nisbatan 12% ga o'sishni ko'rsatadi [1]. Shuningdek, 2024-yil holatiga ko'ra, "Jahon adliya loyihasi" (World Justice Project) tomonidan e'lon qilinadigan Qonun ustuvorligi indeksi (Rule of Law Index) bo'yicha O'zbekiston o'z pozitsiyasini sezilarli darajada yaxshilab, 2021-yildagi 92-o'rindan 2023-yilda 78-o'ringa ko'tarildi, bu esa mamlakatda adliya tizimidagi islohotlarning ijobiy natijalaridan dalolat beradi [2]. Shu bilan birga, 2020-2023-yillarda sud-huquq sohasiga ajratilgan davlat budjeti mablag'lari umumiy hajmi 3,5 trillion so'mdan oshib, adliya tizimining moddiy-texnik bazasini mustahkamlashga qaratilgan investitsiyalar hajmi 28% ga oshgan [3]. Global miqyosda, Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi (UNDP) hisobotiga ko'ra, qonun ustuvorligi va sud adolatining yuqori darajasi yalpi ichki mahsulot (YaIM) o'sishiga o'rtacha 0,5-1,5% qo'shimcha hissa qo'shishi mumkin, bu esa mamlakatlarning barqaror iqtisodiy rivojlanishida ushbu tamoyillarning muhimligini yaqqol ko'rsatadi [4]. Bugungi kunda qonun ustuvorligi va sud adolati tamoyillari faqatgina huquqiy tushunchalar emas, balki jamiyatning barcha jabhalarida, xususan, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish, inson huquqlari himoyasi, investitsion muhitning jozibadorligi va fuqarolarning davlatga bo'lgan ishonchini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Bu tamoyillarning mustahkamlanishi davlatning demokratik taraqqiyot yo'lidagi asosiy ustunlaridan biri hisoblanadi. Shunga qaramay, O'zbekistonda ushbu yo'nalishda sezilarli o'zgarishlarga erishilganiga qaramay, hal etilmagan bir qator muammolar mavjud. Xususan, aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirish, sud jarayonlarining ochiqlik va shaffofligini yanada oshirish, sud qarorlarining ijro etilishi samaradorligini ta'minlash, shuningdek, huquqiy islohotlar natijalarini to'liq amalga oshirish mexanizmlarini takomillashtirish zarurati dolzarb bo'lib qolmoqda. Sud ekspertizasi va arbitraj institutlarining faoliyatini yanada takomillashtirish, korrupsiyaga qarshi kurashishda sud hokimiyatining mus ...