KURS ISHI

KIRISH Jahon bozorining diniy va ma'naviy adabiyotlar segmenti 2023-yilda 50 milliard AQSh dollaridan oshib, yiliga o'rtacha 7% dan ziyod o'sish sur'atini ko'rsatmoqda [1]. O'zbekistonda ham ma'naviyatni yanada yuksaltirish va diniy-ma'rifiy qadriyatlarni targ'ib qilishga qaratilgan davlat dasturlari doirasida Qur'oni karim tarjimalari va sharhlarining nashri hamda tarqatilishi sezilarli darajada oshgan. Masalan, 2023-yilda diniy adabiyotlar nashri hajmi 2022-yilga nisbatan 15% ga ko'paydi, bu esa jamiyatning bu boradagi ehtiyojidan dalolat beradi [2]. Ushbu ma'lumotlar Qur'oni karimning nafaqat diniy, balki madaniy va ma'naviy jihatdan ham bugungi kun uchun dolzarb va muhim manba ekanligini tasdiqlaydi. Zamonaviy dunyoda, axborot texnologiyalari va global ommaviy axborot vositalari keng tarqalgan bir sharoitda, islomning asosiy manbasi bo'lgan Qur'oni karimning o'ziga xos uslubiy va mazmuniy jihatlarini, ayniqsa, uning nazmiy (badiiy-uslubiy) jihatlarini chuqur o'rganish ushbu muqaddas kitobning ilohiy mo'jizasi va uning insoniyat uchun cheksiz hikmatlar manbai ekanligini yanada kengroq tushunishga yordam beradi. Bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlar va internet olamida turli xil sharhlar va talqinlar ko'payib borayotgan bir paytda, Qur'on nazmining ilmiy asoslarini, uning balog'at, fasohat va i'joz bilan bog'liqligini tadqiq qilish, noto'g'ri tushunchalarning oldini olish va ushbu ilohiy kitobning asl mohiyatini yanada teranroq anglash uchun zarurdir. Qur'oni karim nazmi masalasi qadimdan olimlar va allomalar e'tiborini tortib kelgan. Xususan, Abdurahmon ibn Xaldun o'zining "Muqaddima" asarida Qur'on uslubining o'ziga xosligini va uning arab tilidagi boshqa adabiyotlardan farqini ta'kidlab o'tgan [3]. Jaloliddin Suyutiy esa "Al-Itqon fi ulumi-l-Qur'on" asarida Qur'onning nazmiy, lafziy va ma'naviy jihatlarini mukammal tahlil qilib, uning i'jozini ilmiy asosda ko'rsatib bergan [4]. Keyingi davrlarda esa Muhammad Abduh Qur'onning ma'naviy ta'sirchanligi va uning ma'nolarning tiniqligi, Balog'at al-Qur'on jihatlariga alohida urg'u bergan [5]. Hozirgi zamon tadqiqotchilaridan doktor Abdus Sattor al-Farg'oniy Qur'on matnidagi takrorlar va ularning badiiy-estetik vazifalarini tadqiq etib, bu borada yangi yondashuvlarni taklif qilgan [6]. Mashhur tilshunos doktor Muhammad Ahmad Xifni esa Qur'on oyatlarining mazmuniy va uslubiy uyg'unligini statistik usullar yordamid ...