KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturlari doirasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) sanoatining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 4,5% ga yetdi [1], bu sohada raqamli qurilmalarni loyihalash va ishlab chiqarishga bo'lgan talabning ortib borayotganini ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa yarimo'tkazgichlar bozori hajmi 2023-yilda 520 milliard dollardan oshdi va 2030-yilga borib 1 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. Bu o'sish, ayniqsa, yuqori unumdorlikka ega, energiya tejamkor va ishonchli raqamli qurilmalarga bo'lgan ehtiyojni oshirib, zamonaviy kompyuter arxitekturasi va raqamli qurilmalarni loyihalash sohasida yangi yondashuvlar va standartlarga asoslangan tadqiqotlarning dolzarbligini ta'minlamoqda. Xususan, murakkab ASIC, FPGA va SoC tizimlarini ishlab chiqishda qo'llaniladigan apparat-tavsif tillari (VHDL, Verilog) va EDA vositalarining samaradorligini oshirish, shuningdek, shina standartlari (PCIe, DDR5) kabi asosiy texnologiyalarning integratsiyasi bugungi kunda AKT sohasidagi innovatsiyalarning kalitidir. Hozirgi davrda raqamli qurilmalarning funksionalligi, ishlash tezligi va energiya samaradorligi bo'yicha doimiy ravishda ortib borayotgan talablar mavjud bo'lib, bu sohada hali to'liq hal etilmagan bir qator muammolar yotibdi. Jumladan, murakkab tizimlarning loyihalash siklini qisqartirish, ularni sinovdan o'tkazish va tasdiqlash jarayonlarini avtomatlashtirish, shuningdek, turli standartlar orasida muvofiqlikni ta'minlash muhim ahamiyatga ega. Loyihalash xatolarining oldini olish va ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, xavfsizlik va ishonchlilik masalalarini integratsiya qilish zamonaviy qurilmalar ishlab chiqarishda hal etilishi lozim bo'lgan asosiy vazifalardandir. Ayniqsa, internet of things (IoT), sun'iy intellekt (AI) va yuqori unumdorlikdagi hisoblash tizimlarining rivojlanishi bilan bu muammolarning dolzarbligi yanada ortmoqda, chunki bu sohalar uzluksiz ma'lumot uzatish va qayta ishlashni talab qiladi. Raqamli qurilmalarni loyihalash va kompyuter arxitekturasi bo'yicha ilmiy tadqiqotlar dunyo miqyosida keng olib borilgan. Donald Knuth "Kompyuter dasturlash san'ati" asari bilan algoritmlar va ma'lumotlar strukturalari nazariyasiga poydevor qo'ygan, bu esa samarali apparat-dastur interfeysini yaratishda muhim hisoblangan [3]. Alan Turing o'zining "Turing mashinasi" kons ...