KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasida 2023-yilda raqamli iqtisodiyot hajmi 11 trillion so‘mdan oshdi va uning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 5,5% ga yetdi [1]. Bu ko‘rsatkich, hukumatning raqamlashtirish strategiyalari va "Raqamli O‘zbekiston – 2030" konsepsiyasi doirasida 2025-yilga qadar 8% ga, 2030-yilga kelib esa 10% ga yetkazishni maqsad qilganini hisobga olsak, raqamli texnologiyalarga bo‘lgan talabning ortib borayotganini ko‘rsatadi [2]. Global miqyosda raqamli signalni qayta ishlash (DSP) bozori 2022-yilda taxminan 10,5 milliard dollarni tashkil etgan va 2028-yilga kelib yillik o‘rtacha 7,5% o‘sish sur'ati bilan 16,3 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3]. Bu o‘sish mobil aloqa, tibbiyot, avtomobilsozlik va kosmik texnologiyalar kabi sohalardagi innovatsiyalar bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, raqamli signallarni samarali filtrlashga bo‘lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda. Mazkur kurs ishi mavzusi — raqamli signalni filtrlash algoritmini mikroprotsessorda amalga oshirish — aynan shu dolzarb ehtiyojga javob beradi. Zamonaviy texnologik tizimlarda shovqinlardan tozalangan, aniq va tezkor signallar asosiy harakatlantiruvchi kuch hisoblanadi. Xususan, sanoat avtomatizatsiyasi, tibbiy diagnostika qurilmalari, aloqa tizimlari va iste’mol elektronikasi kabi sohalarda signallarni yuqori aniqlikda qayta ishlash mahsulot sifati, xizmat ko‘rsatish samaradorligi va xavfsizlikni ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi [4]. Biroq, amalda ko‘plab tizimlar mavjud raqamli filtrlash algoritmlarini mikroprotsessorlarning cheklangan resurslarida (xotira, hisoblash quvvati, quvvat iste’moli) optimallashtirish bilan bog‘liq muammolarga duch kelmoqda. Bu esa real vaqt rejimida ishlashni talab qiladigan ilovalar uchun ayniqsa muhim bo‘lib, mavjud yechimlarning samaradorligini oshirish va yangi, yanada optimallashtirilgan algoritmlarni ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Raqamli signalni filtrlash sohasidagi tadqiqotlar uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Masalan, Richard W. Hamming (1977) o‘zining "Digital Filters" asarida raqamli filtrlashning nazariy asoslarini, jumladan, FIR va IIR filtrlarning konstruktiv tamoyillarini va ularni loyihalash metodlarini chuqur yoritib bergan [5]. Alan V. Oppenheim va Ronald W. Schafer (1989) "Discrete-Time Signal Processing" kitobida diskret vaqtli signallarni qayta ishlashning fundam ...