KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda kiberxavfsizlikka oid xarajatlar hajmi 2023-yilda 35 million AQSh dollarini tashkil etib [1], 2024-yilda bu ko‘rsatkichning 20% o‘sishi kutilmoqda [2]. So‘nggi yillarda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi, elektron hukumat xizmatlarining kengayishi va ma’lumotlar bazalarida saqlanuvchi shaxsiy hamda davlat ahamiyatiga molik axborotlar hajmining ortishi kiberxavfsizlik muammosini har qachongidan ham dolzarb qilib qo‘ydi. Masalan, O‘zbekiston Axborot xavfsizligi markazi hisobotiga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatdagi tashkilotlarning 45%i kamida bitta kiberhujumga duchor bo‘lgan [3], bu esa jami 25 milliard so‘m iqtisodiy zarar keltirgan [4]. Global miqyosda esa kiberxavfsizlik bozori 2024-yilda 200 milliard AQSh dollaridan oshishi prognoz qilinib [5], yillik o‘rtacha 13% o‘sish sur’ati bilan 2029-yilga borib 400 milliard AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [6]. Bu raqamlar ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlashning nafaqat texnik, balki strategik va iqtisodiy ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi. Bugungi kunda, axborot tizimlarining murakkabligi va ularning o‘zaro integratsiyalashuvi natijasida yuzaga keladigan xavfsizlik zaifliklari an’anaviy tekshirish usullari (masalan, qo‘lda testlash yoki dastlabki kodni ko‘zdan kechirish) orqali to‘liq aniqlanmay qolmoqda. Ma’lumotlar bazalari, ayniqsa, muhim ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlash markazi bo‘lganligi sababli, ularning xavfsizlik jarayonlaridagi har qanday nuqson jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin: shaxsiy ma’lumotlarning sizib chiqishi, moliyaviy yo‘qotishlar, obro‘ga putur yetishi va qonuniy javobgarlik [7]. Ushbu muammolarni hal etish uchun tizimlarning xavfsizlik xususiyatlarini matematik aniqlik bilan tasdiqlaydigan, ya’ni rasmiy usullar yordamida xavfsizlik jarayonlarini tekshirish va tasdiqlash mexanizmlarini qo‘llash zarurati paydo bo‘ladi. Rasmiy usullar tizimlarning barcha mumkin bo‘lgan holatlarini qamrab olib, potentsial xavfsizlik teshiklarini oldindan aniqlash imkonini beradi, bu esa an’anaviy yondashuvlar doirasida hal etilmagan ko‘plab xavfsizlik muammolariga yechim taklif qiladi [8]. Ayniqsa, kirishni boshqarish mexanizmlari, tranzaksiya izchilligi va ma’lumotlar maxfiyligini ta’minlash kabi ma’lumotlar bazasi xavfsizligining muhim jihatlarini rasmiy usullar bilan tekshirish dolzarb v ...