KURS ISHI

KIRISH Robototexnika va kooperativ ishchilar (cobots) oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirning ergonomikasi soʻnggi yillarda sanoat va ilmiy doiralarda jadal rivojlanayotgan yoʻnalish hisoblanadi. Global robototexnika bozori hajmi 2023-yilda 45 milliard dollarni tashkil etgan boʻlib, 2030-yilga kelib 200 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [1]. Ayniqsa, kobotlar segmenti yillik oʻrtacha 40% oʻsish surʼatlarini koʻrsatib, ishlab chiqarish samaradorligini oshirishda muhim rol oʻynamoqda [2]. Oʻzbekistonda ham sanoatni modernizatsiya qilish va raqamlashtirish strategiyasi doirasida robototexnika joriy etishga katta eʼtibor qaratilmoqda. Masalan, 2023-yilda mashinasozlik sanoatida robotlashtirish darajasi 15% ga yetganligi qayd etildi, bu 2020-yilga nisbatan 8% ga yuqoridir [3]. Shu bilan birga, iqtisodiyotning turli tarmoqlarida avtomatlashtirilgan tizimlarni joriy etish orqali ishlab chiqarish xarajatlarini 10-15% ga kamaytirish va mehnat unumdorligini 20% ga oshirish imkoniyatlari mavjudligi taʼkidlanadi [4]. Bunday tezkor oʻsish sharoitida inson va robot oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir ergonomikasini chuqur oʻrganish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, hozirgi texnologik inqilob davrida inson resurslaridan samarali foydalanish va ishchi xavfsizligini taʼminlash nuqtai nazaridan juda muhimdir. Yangi avlod kobotlari bilan ishlaydigan operatorlar uchun kognitiv yuklama va jismoniy ergonomika muammolari oldingi robot tizimlariga qaraganda ancha murakkablashgan [5]. Masalan, 2023-yilda oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, toʻgʻri ergonomik yondashuvlarsiz kobotlar bilan ishlaydigan operatorlarda mushak-skelet tizimi kasalliklari xavfi 12% ga oshishi mumkin [6]. Shuningdek, inson va robot oʻrtasidagi samarali kommunikatsiya mexanizmlari, ishonchni shakllantirish va vaziyatni anglash darajasini optimallashtirish boʻyicha hali toʻliq hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, Oʻzbekistonning ishlab chiqarish korxonalarida, xorijiy texnologiyalarni integratsiya qilish jarayonida mahalliy ishchi kuchining xususiyatlarini hisobga olgan holda ergonomik yechimlarni ishlab chiqish juda zarur. Ushbu omillar, mazkur kurs ishining ilmiy va amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi jahon miqyosida yetakchi olimlar tomonidan keng tadqiq qilingan. Masalan, nemis olimi **H. Scharfenberger (2018)** oʻz tadqiqotida inson-robot oʻzaro taʼsi ...