KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda O'rta asrlar san'ati va me'morchiligi obyektlarini o'rganishga bo'lgan ilmiy qiziqish so'nggi besh yilda 18% ga oshgan [1]. Madaniyat vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda Roman va Gotika uslublari bilan bog'liq xorijiy adabiyotlarga bo'lgan talab universitet kutubxonalarida 23% ga ko'paygan [2]. Shu bilan birga, butun dunyo bo'ylab san'atshunoslik bozorining hajmi 2023-yilda 65 milliard dollarga yetgan bo'lib, bu soha madaniy merosni saqlash va targ'ib qilishda muhim rol o'ynaydi [3]. Ushbu uslublar o'z davrining ijtimoiy-iqtisodiy, diniy va siyosiy tuzilmalarini aks ettiruvchi noyob me'moriy va san'at yodgorliklari orqali g'arb sivilizatsiyasining shakllanishiga asos solgan. Roman va Gotika san'ati Yevropa madaniyatining fundamental qatlami bo'lib, bugungi kunda ham sayyohlik industriyasida katta ahamiyatga ega, bu esa madaniy merosni tadqiq qilish va saqlash zaruratini kuchaytiradi. Bu mavzuning dolzarbligi nafaqat tarixiy va madaniy ahamiyat bilan, balki zamonaviy kontekstdagi o'ziga xos muammolar bilan ham belgilanadi. Roman va Gotika san'atining fundamental prinsiplari, ularning Sharqiy Yevropa va Osiyo, xususan O'zbekiston madaniyati bilan o'zaro ta'siri yetarlicha o'rganilmagan. Qadimiy savdo yo'llari va madaniy almashinuvlar davrida ikki sivilizatsiya o'rtasidagi estetik va me'moriy qadriyatlarning o'zaro ta'siri borasida ko'plab ochiq savollar mavjud. Misol uchun, bu uslublarning O'zbekistondagi ba'zi o'rta asr inshootlarida topilishi mumkin bo'lgan ta'sirlari yoki ularning umumiy estetik prinsiplari qanday namoyon bo'lishi haqidagi tadqiqotlar cheklangan. Ushbu tadqiqotlar orqali nafaqat tarixiy bo'shliqlarni to'ldirish, balki madaniy diplomatiya va turizmni rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar yaratish ham mumkin. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda juda keng bo'lsa-da, ayrim jihatlar, ayniqsa Sharqiy Yevropa va Markaziy Osiyo kontekstida chuqur tahlil qilinmagan. Ernst Gombrich (1972) o'zining "San'at tarixi" asarida Roman va Gotika uslublarining G'arbiy Yevropadagi rivojlanishini keng yoritgan, ularning shakllanishi va evolyutsiyasini aniq davrlarga bo'lib bergan [5]. Erwin Panofsky (1951) "Gotika me'morchiligi va Skolastika" asarida Gotika uslubining falsafiy va teologik asoslarini chuqur tahlil qilib, uning tuzilishini o'rta asrlar falsafasi bilan bog'ladi [6]. Henri Focillon (1938) "O'rta asrlar ...