KURS ISHI

KIRISH Rux keklarini gidrometallurgik qayta ishlashga qaratilgan ushbu kurs ishi metallurgiya sanoatining muhim va dolzarb masalalaridan biriga bag'ishlangan. Hozirgi kunda, jahon rux ishlab chiqarish hajmi yillik o'rtacha 13-14 million tonnani tashkil etib, uning umumiy qiymati 30 milliard AQSh dollaridan oshadi [1]. O'zbekiston Respublikasi ham dunyoda rux ishlab chiqaruvchi yetakchi davlatlardan biri hisoblanadi. O'zR Davlat statistika qo'mitasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatda 120 ming tonnadan ortiq rux ishlab chiqarilgan bo'lib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 8,5% ga oshgan [2]. Ushbu ishlab chiqarish jarayonida, ayniqsa, sulfatli rux ishlab chiqarish texnologiyalarida, tarkibida qimmatbaho metallar (rux, temir, kadmiy, kobalt va boshqalar) bo'lgan katta miqdordagi ikkilamchi xomashyo – rux keklari hosil bo'ladi. Bu keklar nafaqat foydali komponentlarni yo'qotishga olib keladi, balki ularni saqlash va utilizatsiya qilish atrof-muhitga jiddiy ta'sir ko'rsatuvchi ekologik muammodir. Xususan, ushbu chiqindilar tarkibidagi og'ir metallarning tuproq va suv havzalariga sizib chiqishi ekologik xavfsizlikka tahdid soladi [3]. Rux keklarini gidrometallurgik qayta ishlashning dolzarbligi nafaqat iqtisodiy foydani oshirish, balki ekologik xavfsizlikni ta'minlash bilan ham bog'liq. Jahon bo'ylab rux keklarining yillik hosil bo'lish hajmi millionlab tonnalarni tashkil etadi va ularning tarkibida 10-25% rux, 20-35% temir, shuningdek, qimmatbaho qo'shimcha metallar mavjud [4]. Ushbu materiallarni samarali qayta ishlash resurslar samaradorligini oshirish, atrof-muhitga ta'sirni kamaytirish va chiqindilardan qo'shimcha qiymatli mahsulotlar olish imkonini beradi. Mavjud texnologiyalar rux keklaridan ruxni ajratib olishda ba'zi cheklovlarga ega bo'lib, yuqori energiya sarfi, murakkab texnologik sxemalar va past qayta ishlash darajasi kabi muammolar hozirgi kungacha to'liq hal etilmagan. Ayniqsa, O'zbekiston sharoitida, rux keklarining tarkibiy xususiyatlarini inobatga olgan holda, samarali va iqtisodiy jihatdan maqbul gidrometallurgik jarayonlarni ishlab chiqish ustuvor ahamiyat kasb etadi. Bu, o'z navbatida, mamlakat metallurgiya sanoatining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi va xomashyo bazasini kengaytirish imkoniyatini beradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi jahon miqyosida bir qancha nufuzli olimlar tomonidan chuqur tadqiq etilgan. Masalan, J. ...